Phát triển thị trường ví điện tử góp phần thúc đẩy thanh toán số và chuyển đổi số

Theo NHNN, đến hết tháng 9/2025, có 53 tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT được NHNN cấp Giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ TGTT đang hoạt động trên thị trường, trong đó có 49 tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử. Số lượng ví điện tử đang hoạt động là gần 30,35 triệu ví (chiếm 61,26% trong tổng số gần 49,57 triệu ví điện tử đã được kích hoạt) với tổng số dư trên các ví này là khoảng 3.110 tỉ đồng. Theo đó, NHNN đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của thị trường ví điện tử.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

Tạo lập môi trường pháp lý thúc đẩy hoạt động cung ứng dịch vụ ví điện tử

Nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo công nghệ tài chính phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế số quốc gia, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và hiện đại hóa hệ thống ngân hàng theo chủ trương, định hướng của Đảng và Chính phủ về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, NHNN đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 94/2025/NĐ-CP ngày 29/4/2025 quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng (Nghị định 94/2025/NĐ-CP). Đây là văn bản pháp lý quan trọng về lĩnh vực Fintech, tạo hành lang pháp lý thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát về các giải pháp Fintech trong môi trường thực tế, giúp các tổ chức, trong đó có tổ chức TGTT, có căn cứ pháp lý để triển khai các hoạt động kinh doanh mới.

Đáng chú ý, theo Thông tư số 40/2024/TT-NHNN ngày 17/7/2024 của Thống đốc NHNN quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ TGTT: Từ ngày 01/7/2025, khách hàng sử dụng ví điện tử có thể nhận tiền từ ví điện tử khác ngoài hệ thống, chuyển tiền đến ví điện tử khác ngoài hệ thống, chuyển tiền từ ví qua tài khoản, từ tài khoản qua ví, không nhất thiết phải qua tài khoản ngân hàng liên kết …

Tuy nhiên, tại Điều 9 Thông tư số 41/2025/TT-NHNN ngày 05/11/2025 của Thống đốc NHNN (sửa đổi, bổ sung một số điều Thông tư số 40/2024/TT-NHNN), đã sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ một số điểm, khoản của Điều 25 Thông tư 40/2024/TT-NHNN như sau:

“1. Bãi bỏ khoản 1.

2. Sửa đổi, bổ sung điểm a, điểm b khoản 2 như sau:

“a) Rút tiền ra khỏi ví điện tử về tài khoản đồng Việt Nam hoặc thẻ ghi nợ có gắn với tài khoản đồng Việt Nam của chủ ví điện tử tại ngân hàng liên kết;

b) Chuyển tiền đến tài khoản đồng Việt Nam hoặc thẻ ghi nợ có gắn với tài khoản đồng Việt Nam mở tại ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản này;”...

Bên cạnh đó, Thông tư số 41/2025/TT-NHNN cũng đã sửa đổi, bổ sung một số quy định sau:

(i) Về các biện pháp đảm bảo khả năng thanh toán cho dịch vụ hỗ trợ thu hộ, chi hộ: Thông tư cho phép tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT có thể lựa chọn các biện pháp bảo đảm khả năng thanh toán khác nhau cho dịch vụ hỗ trợ thu hộ, chi hộ (như mở tài khoản đảm bảo thanh toán hoặc các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác), đảm bảo phù hợp với thực tiễn triển khai (Điều 1).

(ii) Về đảm bảo an toàn trong cung ứng dịch vụ TGTT: Thông tư bổ sung quy định tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT phải thường xuyên rà soát, đảm bảo khách hàng chỉ được sử dụng nguồn tiền từ tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng, ví điện tử để thực hiện giao dịch thanh toán trên các trình duyệt, ứng dụng cung ứng dịch vụ TGTT theo quy định của pháp luật (khoản 2 Điều 2).

(iii) Về trình tự, thủ tục mở ví điện tử: Thông tư bổ sung yêu cầu tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử phải gặp mặt trực tiếp và đối chiếu thông tin sinh trắc học của chủ ví điện tử, người đại diện đối với khách hàng cá nhân, người đại diện hợp pháp đối với khách hàng tổ chức (trừ trường hợp mở ví điện tử bằng phương thức điện tử) và việc kiểm tra xác minh thông tin số điện thoại trong trường hợp khách hàng mở ví điện tử và có đăng ký thực hiện các giao dịch thanh toán bằng phương tiện điện tử (Điều 6).

(iv) Về hạn mức giao dịch qua ví điện tử của khách hàng cá nhân: Thông tư quy định tăng hạn mức giao dịch qua ví điện tử cá nhân đối với một số giao dịch thanh toán từ 100 triệu đồng tại Thông tư số 40/2024/TT-NHNN hiện nay lên 300 triệu đồng trong một tháng (Điều 10).

(v) Về việc cung cấp thông tin: Bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin của tổ chức cung ứng dịch vụ phục vụ người khởi tạo cho tổ chức cung ứng dịch vụ phục vụ người thụ hưởng khi được yêu cầu đối với các giao dịch chuyển tiền giữa các ví điện tử hoặc giữa ví điện tử với tài khoản đồng Việt Nam/thẻ ghi nợ (khoản 2 Điều 13).

(vi) Về trách nhiệm của tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử: Sửa đổi, bổ sung theo hướng tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử phải có trách nhiệm cập nhật thông tin khách hàng khi có nghi ngờ về tính chính xác và đầy đủ của các thông tin nhận biết khách hàng đã thu thập trước đó; phải tổ chức thực hiện và tuân thủ đầy đủ quy định nội bộ về mở và sử dụng ví điện tử tại tổ chức cung ứng dịch vụ ví điện tử; bổ sung trách nhiệm báo cáo NHNN khi tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT thay đổi tên thương mại hoặc thương hiệu ví điện tử, thực hiện cung ứng dịch vụ TGTT cho khách hàng để thực hiện giao dịch thanh toán cho hàng hóa, dịch vụ nước ngoài;…(khoản 1, 2, 3 Điều 15).

Ngoài ra, Thông tư số 41/2025/TT-NHNN còn sửa đổi, bổ sung một số nội dung khác như: Sửa đổi tên gọi của các đơn vị NHNN phù hợp với cơ cấu tổ chức mới của NHNN; sửa đổi, bổ sung quy định về sử dụng ví điện tử, đảm bảo an toàn, bảo mật trong mở và sử dụng ví điện tử, phù hợp với thực tiễn triển khai; sửa đổi, bổ sung trình tự thực hiện, trách nhiệm của các đơn vị thuộc NHNN khi thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động cung ứng dịch vụ TGTT (khoản 4, 5 Điều 15; Điều 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22).

Về hiệu lực thi hành, Thông tư số 41/2025/TT-NHNN có hiệu lực thi hành kể từ ngày 05/11/2025. Đối với một số quy định mới tại Điều 6, Điều 12; khoản 2, khoản 3, khoản 4 Điều 15 của Thông tư số 41/2025/TT-NHNN có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026, để có thời gian cho các tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT nghiên cứu, tổ chức triển khai thực hiện và chỉnh sửa, cập nhật giải pháp công nghệ, xây dựng quy trình nội bộ có liên quan.

Với các quy định trên sẽ góp phần nâng cao tính an toàn, bảo mật và sự tiện lợi cho người sử dụng dịch vụ ví điện tử, đồng thời tạo điều kiện cho các dịch vụ Fintech phát triển bền vững và minh bạch hơn trong tương lai.

Đặc biệt, để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của khách hàng trong sử dụng dịch vụ ngân hàng, ngăn ngừa rủi ro bị mất tiền trong tài khoản, NHNN đã triển khai Hệ thống giám sát các tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ gian lận, giả mạo (SIMO) cho phép các tổ chức thành viên tham gia thực hiện báo cáo thông tin về các tài khoản đáng ngờ khi phát hiện và chia sẻ thông tin tới các thành viên khác. Trên cơ sở nguồn dữ liệu tập trung của Hệ thống SIMO, các tổ chức tín dụng (TCTD) có thể đưa ra các quyết định thực hiện ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu xác thực, định danh tài khoản trước khi thực hiện giao dịch trực tuyến qua đó sẽ góp phần giúp giảm thiểu tình trạng gian lận, lừa đảo, bảo vệ an toàn tài khoản của khách hàng. Theo Vụ Thanh toán (NHNN), tính đến ngày 28/10/2025, đã có trên 547 nghìn lượt khách hàng tạm dừng/hủy bỏ giao dịch sau khi nhận được cảnh báo từ SIMO, với tổng số tiền giao dịch là hơn 2,21 nghìn tỉ đồng.

Tiện lợi, an toàn cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ ví điện tử

Thực tế, thị trường ví điện tử tại Việt Nam tuy phát triển nhanh nhưng cũng gặp không ít thách thức. Thói quen sử dụng tiền mặt vẫn còn phổ biến, đặc biệt khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Vấn đề an toàn, bảo mật luôn là mối quan tâm hàng đầu, khi các vụ lừa đảo công nghệ cao ngày càng tinh vi. Một số người dùng thiếu kiến thức an toàn thông tin, dễ bị kẻ gian lợi dụng. Việc triển khai các công nghệ bảo mật hiện đại như mã hóa, xác thực sinh trắc học, AI giám sát gian lận… đòi hỏi chi phí lớn. Hạ tầng thanh toán chưa đồng bộ, một số ngân hàng hoặc tổ chức TGTT chưa mở API (giao diện lập trình ứng dụng) đầy đủ hoặc ổn định, làm hạn chế khả năng tích hợp. Việc áp dụng AI, Big Data, Blockchain, sinh trắc học đòi hỏi năng lực kỹ thuật mạnh và chi phí lớn, không phải doanh nghiệp nào cũng đáp ứng được. Hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu còn phân mảnh, thiếu liên thông và kết nối.

Thời gian tới, để thị trường ví điện tử phát triển an toàn, bền vững, góp phần thúc đẩy thanh toán số và chuyển đổi số, NHNN cần triển khai mở rộng hệ thống giám sát các tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ gian lận, giả mạo; tạo cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa ví điện tử - ngân hàng - cơ quan quản lý để giám sát rủi ro.

Đồng thời, NHNN tiếp tục phối hợp Bộ Công an trong triển khai Đề án 06 (Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030), trong đó có việc kết nối, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (CSDLQGvDC), làm sạch dữ liệu khách hàng và các hoạt động nghiệp vụ của ngành Ngân hàng; ứng dụng thẻ căn cước công dân gắn chip và ứng dụng định danh điện tử (VNeID) để xác minh khách hàng khi cung ứng dịch vụ, qua đó góp phần tăng cường an ninh, an toàn trong quá trình phổ cập thanh toán số.

Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn các TCTD, tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT đẩy nhanh tiến độ triển khai tích hợp ứng dụng VNeID để tạo sự tiện lợi cho khách hàng trong quá trình cung ứng dịch vụ; đẩy mạnh làm sạch, xác thực kết nối dữ liệu chuyên ngành với CSDLQGvDC, giảm thiểu tài khoản rác, ví điện tử rác; tiến tới ứng dụng dữ liệu từ CSDLQGvDC trong việc đánh giá khách hàng vay của TCTD (xây dựng, hoàn thiện giải pháp chấm điểm khả tín); tích hợp, kết nối, chia sẻ thông tin với các ngành, lĩnh vực khác góp phần hình thành hệ sinh thái số liên thông, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ nhanh chóng, an toàn, hiệu quả; triển khai các giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến, thanh toán thẻ ngân hàng để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Về phía các bộ, ngành liên quan, cần tiếp tục tăng cường công tác trấn áp tội phạm trên không gian mạng; tiếp tục hợp tác quốc tế để ngăn chặn, phòng ngừa, phát hiện các tổ chức lừa đảo trên không gian mạng để kịp thời cảnh báo tới người dân; phối hợp kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xóa bỏ các nội dung, trang web, đường dẫn, ứng dụng, hội, nhóm, tài khoản trên không gian mạng liên quan đến hoạt động lừa đảo; phối hợp với ngành Ngân hàng để có phương án đối khớp thông tin chủ tài khoản, người đại diện hợp pháp với thông tin chủ thuê bao di động theo số điện thoại di động đã đăng ký trong hồ sơ mở tài khoản thanh toán, ví điện tử; nghiên cứu giải pháp kỹ thuật để ngăn chặn có hiệu quả các cuộc gọi, tin nhắn nghi vấn lừa đảo; cung cấp thông tin thuê bao, thông tin chủ thể tên miền được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật khi được yêu cầu.

Về phía các tổ chức cung ứng dịch vụ TGTT, cần tăng cường ứng dụng công nghệ bảo mật tiên tiến như triển khai xác thực đa yếu tố; ứng dụng công nghệ như AI, Machine Learning để nhận diện hành vi bất thường, ngăn chặn gian lận giao dịch theo thời gian thực; xây dựng nền tảng mở (Open API) cho phép kết nối với các đối tác Fintech khác; tích hợp hệ thống cảnh báo sớm; đẩy mạnh chương trình giáo dục người dùng về nhận diện lừa đảo, đường link giả mạo.

Về phía khách hàng, cần bảo mật thông tin cá nhân; cảnh giác trước các chiêu lừa đảo mới của tội phạm trong giao dịch ví điện tử. Để đảm bảo an toàn tài khoản, tránh rủi ro mất tiền trong tài khoản, khách hàng tuyệt đối cảnh giác trước các cuộc gọi từ số điện thoại lạ, hoặc từ các tin nhắn, email yêu cầu quét mã QR; tuyệt đối không bấm vào các đường link không rõ nguồn gốc được nhận qua tin nhắn/email; không đăng ký tài khoản/định danh điện tử hộ người khác; không cung cấp thông tin cá nhân/thông tin tài khoản ngân hàng/ví điện tử qua điện thoại hoặc mạng xã hội; không tải hoặc cài đặt ứng dụng qua các đường dẫn (url) hoặc các hướng dẫn khác không chính thống, không rõ nguồn gốc qua link; tuyệt đối không cấp quyền hỗ trợ trên điện thoại, bởi tất cả các ứng dụng của ngân hàng, thuế hay bất kỳ cơ quan nào khác đều không yêu cầu người dùng quyền này…

Tài liệu tham khảo:

1. Nghị định số 94/2025/NĐ-CP ngày 29/4/2025 của Chính phủ quy định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng.

2. Thông tư số 40/2024/TT-NHNN ngày 17/7/2024 của Thống đốc NHNN quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

3. Thông tư số 41/2025/TT-NHNN ngày 05/11/2025 của Thống đốc NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 40/2024/TT-NHNN quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.