Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Điểm tựa vững chắc cho ổn định kinh tế và niềm tin thị trường

Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò trung tâm của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ - ngoại hối, củng cố an toàn hệ thống ngân hàng trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế nhiều biến động. Giai đoạn 2023 - 2025, NHNN đã điều hành linh hoạt các công cụ lãi suất, tín dụng, tỉ giá... qua đó giữ vững ổn định vĩ mô và hỗ trợ phục hồi, tăng trưởng kinh tế. Trên cơ sở đó, bài viết nhấn mạnh định hướng hoàn thiện khuôn khổ chính sách tiền tệ hiện đại, tăng cường ứng dụng công nghệ, phối hợp chính sách và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trong giai đoạn 2025 - 2030.

Từ khóa: Chính sách tiền tệ, lạm phát, tỉ giá, thị trường tiền tệ.

THE STATE BANK OF VIETNAM:
A SOLID PILLAR FOR ECONOMIC STABILITY AND MARKET CONFIDENCE

Abstract: This article analyzes the central role of the State Bank of Vietnam in conducting monetary policy to control inflation, stabilize the money and foreign exchange markets, and strengthen the safety of the banking system amid heightened domestic and global economic volatility. During the 2023 - 2025 period, the State Bank of Vietnam flexibly managed interest rates, credit, exchange rates... thereby maintaining macroeconomic stability, supporting economic recovery and growth. On this basis, the article emphasizes the strategic orientation toward improving a modern monetary policy framework, enhancing the application of technology, strengthening policy coordination, and increasing the resilience of the economy in the 2025 - 2030 period.

Keywords: Monetary policy, inflation, exchange rate, money market.

1. Chính sách tiền tệ giữ vai trò mũi nhọn trong ổn định kinh tế vĩ mô

Chính sách tiền tệ giữ vai trò trụ cột trong điều hành kinh tế vĩ mô của NHNN, hướng đến ba mục tiêu trọng yếu là kiểm soát lạm phát, duy trì ổn định thị trường tiền tệ - tín dụng và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Theo Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030¹, NHNN tập trung tăng cường tính độc lập, khả năng chủ động và trách nhiệm giải trình trong công tác điều hành. Bên cạnh đó, NHNN tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành các công cụ gián tiếp như lãi suất điều hành, dự trữ bắt buộc, nghiệp vụ thị trường mở... nhằm điều tiết tổng phương tiện thanh toán và tín dụng một cách linh hoạt, hiệu quả.

Việc củng cố khung điều hành chính sách tiền tệ trở nên cấp thiết trong bối cảnh kinh tế Việt Nam có mức độ hội nhập cao và chịu tác động mạnh từ biến động quốc tế, rủi ro địa chính trị và sự dịch chuyển dòng vốn toàn cầu. NHNN xác định tăng cường an ninh tài chính - tiền tệ và nâng cao sức chống chịu của hệ thống ngân hàng là ưu tiên trọng tâm đến năm 2030. Cùng với đó, công tác thống kê và chuẩn hóa dữ liệu vĩ mô tiếp tục được cải thiện theo chuẩn mực quốc tế, góp phần nâng cao chất lượng phân tích, dự báo và hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách hiệu quả hơn. Trên cơ sở đó, NHNN xác định bốn trọng tâm chủ đạo của chính sách tiền tệ nhằm củng cố ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính, bao gồm:

Thứ nhất, kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô

Chính sách tiền tệ được điều hành theo hướng chủ động, linh hoạt để duy trì lạm phát trong mục tiêu Quốc hội đề ra, đồng thời ổn định kỳ vọng thị trường. Việc chuyển dần từ điều hành theo khối lượng sang điều hành theo giá cùng với việc sử dụng hiệu quả các công cụ lãi suất, tỉ giá và điều tiết thanh khoản được xem là nền tảng giúp củng cố ổn định kinh tế vĩ mô.

Thứ hai, điều hành tín dụng theo hướng an toàn và hợp lý

Dòng vốn tín dụng được định hướng tập trung vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, công nghiệp chế biến, chế tạo, nông nghiệp, xuất khẩu và doanh nghiệp nhỏ và vừa; đồng thời hạn chế tín dụng vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. NHNN cũng thúc đẩy phát triển tín dụng xanh nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ vốn và hỗ trợ tăng trưởng bền vững.

Thứ ba, ổn định thị trường tiền tệ và tỉ giá

Tỉ giá được điều hành linh hoạt theo quan hệ cung - cầu thị trường và các cân đối vĩ mô góp phần giảm thiểu biến động bất thường và củng cố niềm tin vào đồng Việt Nam. Việc phát triển thị trường tiền tệ và ngoại hối theo hướng minh bạch, hiện đại được xem là yêu cầu quan trọng để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước biến động quốc tế.

Thứ tư, bảo đảm an toàn và lành mạnh hệ thống ngân hàng

NHNN ưu tiên nâng cao nền tảng an toàn hệ thống thông qua kiểm soát nợ xấu, củng cố thanh khoản và hoàn thiện khung quản trị rủi ro. Các tổ chức tín dụng tiếp tục được yêu cầu triển khai chuẩn mực an toàn vốn theo thông lệ quốc tế, đồng thời đẩy mạnh tái cơ cấu các đơn vị yếu kém nhằm giảm thiểu nguy cơ lan truyền rủi ro trong toàn hệ thống.

Hình 1: Bốn trụ cột điều hành chính sách tiền tệ

Nguồn: Minh họa của tác giả

Trong giai đoạn 2023 - 2025, NHNN đạt nhiều kết quả quan trọng trong điều hành chính sách tiền tệ, qua đó góp phần giữ vững nền tảng vĩ mô và neo giữ kỳ vọng lạm phát trong mục tiêu Quốc hội đặt ra. Đồng thời, chính sách lãi suất được điều chỉnh phù hợp với diễn biến kinh tế. Năm 2023, NHNN thực hiện bốn đợt giảm lãi suất điều hành nhằm hỗ trợ phục hồi sản xuất - kinh doanh, trong khi giai đoạn 2024 - 2025 duy trì mặt bằng lãi suất ổn định và nới lỏng có chọn lọc, gắn với kiểm soát rủi ro lạm phát nhập khẩu.

Nhờ chính sách điều hành linh hoạt, bám sát diễn biến và tín hiệu của thị trường, lạm phát đã được kiểm soát hiệu quả; theo đó, CPI bình quân năm 2025 tăng 3,31% so với năm 2024, đáp ứng mục tiêu do Quốc hội đề ra, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,21% so với năm trước, thấp hơn mức tăng của CPI bình quân chung. Song song với lãi suất, công cụ dự trữ bắt buộc tiếp tục được vận dụng theo hướng thận trọng nhằm bảo đảm thanh khoản và hỗ trợ ổn định thị trường tiền tệ. Giai đoạn 2023 - 2025, NHNN duy trì tỉ lệ dự trữ bắt buộc theo quy định hiện hành, đồng thời rà soát và nghiên cứu điều chỉnh chính sách để củng cố an toàn hệ thống.

Năm 2025, việc Thống đốc NHNN ban hành Thông tư số 23/2025/TT-NHNN ngày 12/8/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 30/2019/TT-NHNN ngày 27/12/2019 quy định về thực hiện dự trữ bắt buộc của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cho phép điều chỉnh tỉ lệ dự trữ bắt buộc theo hướng linh hoạt hơn, đặc biệt giảm tỉ lệ đối với các tổ chức tín dụng tham gia tái cơ cấu ngân hàng yếu kém, góp phần định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên và hạn chế rủi ro.

Cùng với đó, nghiệp vụ thị trường mở (OMO) tiếp tục đóng vai trò điều tiết thanh khoản trọng yếu. Trước biến động mạnh trên thị trường liên ngân hàng cuối năm 2023, NHNN đã tăng cường bơm vốn, với quy mô bơm ròng đạt khoảng 100.000 tỉ đồng trong tháng 9 - 10/2023. Sang giai đoạn 2024 - 2025, OMO được vận hành chủ động hơn với việc mở rộng kỳ hạn; riêng tháng 10/2025 lượng bơm ròng đạt 40,2 nghìn tỉ đồng, phiên ngày 22/10/2025 đạt gần 55.000 tỉ đồng, đưa tổng lượng OMO lưu hành vượt 208.000 tỉ đồng. Đến cuối năm 2025, NHNN chuyển sang hút ròng do khối lượng vốn đáo hạn lớn, làm quy mô lưu hành trên kênh mua kỳ hạn giảm xuống khoảng 404.287 tỉ đồng (số liệu đến ngày 22/12/2025). Đặc biệt, việc mở rộng kỳ hạn chào thầu lên 105 ngày với lãi suất 4%/năm cho thấy mức độ hiện đại hóa của cơ chế điều tiết vốn và khả năng thích ứng với biến động thanh khoản.

Trong điều hành tỉ giá, NHNN áp dụng cơ chế linh hoạt, có kiểm soát, bám sát cung - cầu thị trường và biến động quốc tế. Các biện pháp can thiệp mua - bán ngoại tệ được triển khai kịp thời nhằm hạn chế biến động cực đoan, ổn định kỳ vọng và giảm tác động lan tỏa của lạm phát nhập khẩu. Cách tiếp cận linh hoạt nhưng không gây xáo trộn góp phần củng cố ổn định thị trường ngoại hối, hỗ trợ hoạt động thương mại và tăng cường nền tảng ổn định tài chính.

Chính sách tín dụng cũng được NHNN điều hành theo hướng phù hợp khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế, ưu tiên dòng vốn cho sản xuất - kinh doanh, nông nghiệp, công nghiệp chế biến - chế tạo, xuất khẩu và doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời thắt chặt tín dụng vào bất động sản cao cấp và các lĩnh vực rủi ro. Nhờ định hướng này, tín dụng phục hồi tích cực. Đến cuối năm 2025, dư nợ nền kinh tế đạt trên 18,40 triệu tỉ đồng, tăng 17,87% so với cuối năm 2024.

Trong lĩnh vực an toàn hệ thống ngân hàng, NHNN đẩy mạnh giám sát theo hướng dựa trên cơ sở rủi ro, kiểm soát chặt chẽ các chỉ tiêu an toàn và tiếp tục xử lý tổ chức tín dụng yếu kém. Chuyển đổi số trong ngành Ngân hàng tiếp tục đạt kết quả nổi bật, đặc biệt là thanh toán không dùng tiền mặt. Trong 11 tháng đầu năm 2025 so với cùng kỳ năm 2024, giao dịch thanh toán không tiền mặt tăng 42,34% về số lượng và 22,59% về giá trị; qua kênh Internet tăng 52,91% về số lượng và 36,25% về giá trị; qua kênh điện thoại di động tăng 36,48% về số lượng và 20,48% về giá trị, qua QR Code đạt tăng 54,45% về số lượng và 141,02% về giá trị. Xu hướng này cho thấy chuyển đổi số đang đi đúng hướng, góp phần mở rộng tài chính toàn diện, giảm chi phí giao dịch và nâng cao minh bạch dòng tiền, qua đó cải thiện hiệu quả truyền dẫn chính sách và hỗ trợ tiến trình hiện đại hóa khuôn khổ điều hành.

Các kết quả trên khẳng định chính sách tiền tệ giai đoạn 2023 - 2025 đã phát huy vai trò ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, duy trì cân bằng thị trường tiền tệ - ngoại hối và củng cố sự bền vững của hệ thống ngân hàng. Đây là nền tảng quan trọng nhằm tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống tài chính và hỗ trợ tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tiếp theo.

2. Hướng đến khuôn khổ chính sách tiền tệ hiện đại và thích ứng với các biến động của nền kinh tế

Trong bối cảnh độ mở của nền kinh tế ngày càng lớn, Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh từ sự điều chỉnh chính sách tiền tệ của các nền kinh tế chủ chốt, đặc biệt là việc thay đổi lãi suất của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và xu hướng tăng giá của đồng USD. Bên cạnh đó, sự dịch chuyển dòng vốn quốc tế, căng thẳng địa chính trị và đà suy giảm thương mại toàn cầu có thể gây ra các cú sốc bất lợi đối với tỉ giá, dự trữ ngoại hối và tâm lý thị trường trong nước. Những biến động này tạo ra áp lực biến động lớn hơn trong môi trường điều hành, đòi hỏi NHNN duy trì năng lực phản ứng linh hoạt, kịp thời và sẵn sàng điều chỉnh chính sách trong một biên độ rộng hơn để hạn chế tác động lan truyền tiêu cực.

Có thể thấy, môi trường điều hành chính sách tiền tệ trong giai đoạn tới còn nhiều biến động, đòi hỏi NHNN cần tiếp tục duy trì mức độ linh hoạt cao và khả năng phản ứng kịp thời trước các cú sốc từ cả bên trong lẫn bên ngoài nền kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát lạm phát cơ bản, hạn chế rủi ro nợ xấu, củng cố an toàn hệ thống và nâng cao hiệu quả giám sát dựa trên rủi ro. Trên cơ sở đó, NHNN cần tiếp tục vận hành khuôn khổ chính sách tiền tệ hiện đại, thích ứng và dựa nhiều hơn vào các công cụ thị trường; đồng thời tăng cường năng lực dự báo, hoàn thiện bộ công cụ điều tiết và đẩy mạnh phối hợp giữa chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa và các chính sách vĩ mô khác.

Theo Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng 2030, phương hướng điều hành chính sách tiền tệ trong thời gian tới tập trung vào việc củng cố ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát trên cơ sở điều hành lãi suất theo tín hiệu thị trường và nâng cao chất lượng dự báo qua ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và các công nghệ phân tích hiện đại. Trên nền tảng đó, NHNN tiếp tục hiện đại hóa bộ công cụ chính sách tiền tệ, tăng tính linh hoạt của nghiệp vụ thị trường mở, phát triển thị trường liên ngân hàng theo chiều sâu và nâng cao hiệu lực của cơ chế truyền dẫn chính sách.

Song song với điều hành vĩ mô, một trụ cột quan trọng khác là tăng cường an toàn hệ thống ngân hàng thông qua xử lý dứt điểm các tổ chức tín dụng yếu kém, triển khai đầy đủ các chuẩn mực Basel III, nâng cao quản trị rủi ro và từng bước hoàn thiện cơ chế cảnh báo sớm rủi ro hệ thống. Trong lĩnh vực thanh toán, NHNN định hướng đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, tăng cường an ninh mạng và nghiên cứu lộ trình triển khai tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số của nền kinh tế.

Cuối cùng, việc nâng cao hiệu quả phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa, đặc biệt trong quản lý phát hành trái phiếu chính phủ, điều hành chi tiêu công và kiểm soát giá các mặt hàng thiết yếu được xác định là điều kiện quan trọng để ổn định kỳ vọng lạm phát và hạn chế rủi ro lan truyền trong hệ thống tài chính. Đây là nền tảng để NHNN thực thi chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt và hiệu quả hơn trong bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế biến động nhanh và khó lường.

Giai đoạn 2023 - 2025 là thời kỳ nhiều thách thức khi kinh tế thế giới biến động mạnh và áp lực lạm phát gia tăng. Trong bối cảnh đó, NHNN đã điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt, điều chỉnh lãi suất, tỉ giá phù hợp, kiểm soát thanh khoản chủ động và phối hợp hài hòa các công cụ điều tiết. Nhờ đó, lạm phát được duy trì trong mục tiêu, thị trường tiền tệ - ngoại hối ổn định và kinh tế vĩ mô được hỗ trợ hiệu quả.

Bên cạnh đó, hệ thống ngân hàng tiếp tục được củng cố thông qua xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém, nâng cao an toàn vốn và tăng cường giám sát rủi ro. Bước sang giai đoạn 2025 - 2030, trọng tâm điều hành chính sách tiền tệ được chuyển sang hoàn thiện khuôn khổ theo chuẩn mực quốc tế, tăng cường minh bạch và phát huy vai trò các công cụ thị trường. NHNN định hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong phân tích - dự báo, nâng cao hiệu quả cảnh báo sớm rủi ro, hiện đại hóa hạ tầng thanh toán và tiếp tục hỗ trợ tiến trình đổi mới tài chính. Các định hướng này nhằm củng cố ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động phức tạp của môi trường quốc tế.

¹ Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

Tài liệu tham khảo:

1. Quyết định số 986/QĐ-TTg ngày 08/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

2. Thông tư số14/2025/TT-NHNN ngày 30/06/2025 của Thống đốc NHNN quy định về tỉ lệ an toàn vốn đối với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

3. Thông tư số 23/2025/TT-NHNN ngày 12/8/2025 của Thống đốc NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 30/2019/TT-NHNN ngày 27/12/2019 của Thống đốc NHNN quy định về thực hiện dự trữ bắt buộc của các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

4. Quyết định số 2977/QĐ-NHNN ngày 12/08/2025 của Thống đốc NHNN sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 1158/QĐ-NHNN ngày 29/5/2018 của Thống đốc NHNN về tỉ lệ dự trữ bắt buộc đối với tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.

5. Cục Thống kê (2026). Thông cáo báo chí về tình hình tháng 12, quý IV và năm 2025.