Không gian số - Mặt trận mới trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (Kỳ 1)

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là nhiệm vụ hệ trọng, thường xuyên và sống còn trong toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam. Trong mọi hoàn cảnh lịch sử, từ đấu tranh giành độc lập dân tộc đến xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta luôn xác định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, là trụ cột bảo đảm sự thống nhất về chính trị, tư tưởng và tổ chức của toàn hệ thống chính trị, đồng thời là cốt lõi tinh thần của dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) được thông qua tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”.

Toàn cảnh Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện bốn Nghị quyết quan trọng của Bộ Chính trị, gồm Nghị quyết số 59-NQ/TW, Nghị quyết số 70-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW, Hà Nội, ngày 16/9/2025. (Ảnh: Duy Linh - Báo Nhân dân)

Về phần mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh, người sáng lập và rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác tư tưởng của Đảng, coi “công tác lãnh đạo tư tưởng là quan trọng nhất”, có ý nghĩa quyết định đến đường lối chính trị của Đảng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trở thành một nội dung trọng yếu của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng. Đây không chỉ là yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, mà còn là điều kiện tiên quyết để giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII nhấn mạnh: “Tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, kiên quyết và thường xuyên đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, cơ hội chính trị; đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ”¹.

Không gian số - Địa bàn mới của đấu tranh tư tưởng

Bước vào kỷ nguyên số, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng trở nên cấp thiết, mang tính chiến lược và toàn diện hơn bao giờ hết. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang là một trong ba đột phá chiến lược, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ dừng lại ở nhận thức truyền thống, mà đòi hỏi tư duy đổi mới, cách tiếp cận mang tính hệ thống, chặt chẽ và thường xuyên liên tục giữa “xây” và “chống”, gắn kết “thế trận lòng dân” với “thế trận số”.

Không gian số, hay không gian mạng, là khái niệm đã dần trở nên phổ biến từ những năm 90 của thế kỷ XX, dùng để chỉ một thế giới kết nối ảo, với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, kỹ thuật số, điện toán, công nghệ thông tin, bán dẫn, sản xuất tự động dựa vào máy tính, thiết bị điện tử và Internet. Tuy nhiên không nên hiểu một cách đơn giản không gian số chỉ là không gian ảo diễn ra trên các phương tiện truyền thông, mà đó là cuộc sống xã hội hiện thực, là biểu hiện cuộc sống thực trên môi trường mạng.

Không gian số góp phần tích cực vào sự phát triển nhận thức, tư duy và kỹ năng sống của con người; vào sự phát triển kinh tế, xã hội và văn hóa cộng đồng; thúc đẩy và mở rộng hội nhập quốc tế. Theo Luật An ninh mạng năm 2018², không gian số “là mạng lưới kết nối của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, bao gồm mạng viễn thông, mạng Internet, mạng máy tính, hệ thống thông tin, hệ thống xử lý và điều khiển thông tin, cơ sở dữ liệu; là nơi con người thực hiện các hành vi xã hội không bị giới hạn bởi không gian, thời gian”.

Trong không gian số, thông tin được lan truyền với tốc độ chưa từng có, tạo ra những chuyển động sâu sắc trong tâm lý xã hội, trong cách con người tiếp cận tri thức, hình thành niềm tin và định hình giá trị. Không gian số góp phần tích cực vào phát triển tri thức và kỹ năng xã hội nếu được định hướng tích cực; song đây cũng là mảnh đất “màu mỡ” để các thế lực thù địch lợi dụng tuyên truyền quan điểm sai trái, chống phá Đảng và Nhà nước. Với sự tham gia đa dạng của người dùng, trong môi trường khó kiểm soát, các phương tiện này cũng là “con dao hai lưỡi”, khi những tác động nghịch rất dễ xảy ra, tạo nên nhiều hệ lụy tiêu cực tới đời sống chính trị - xã hội, thậm chí khôn lường, nhất là với một quốc gia có số lượng người dùng Internet gắn với các phương tiện truyền thông xã hội cao hàng đầu thế giới như Việt Nam³.

Thực tế cho thấy, các thế lực thù địch đã và đang triệt để lợi dụng Internet, mạng xã hội để phát tán thông tin sai trái, độc hại, nhằm tác động tiêu cực đến tư tưởng, làm suy giảm niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng. Dẫn chứng cụ thể và gần đây nhất, chúng lợi dụng chủ trương tinh gọn bộ máy để bóp méo kết quả cải cách bộ máy: Cuối tháng 11/2024 có tin lan truyền trên mạng xã hội về phương án sáp nhập nhiều tỉnh thành (từ 63 tỉnh xuống 31 tỉnh). Ngay sau đó, Bộ Nội vụ đã khẳng định thông tin này là hoàn toàn sai sự thật, chưa có kế hoạch nào như vậy và yêu cầu xử lý lan tỏa tin giả. Trước đó, Báo Công an Nhân dân cũng đã cảnh báo rằng một số đối tượng bịa đặt việc tinh giản biên chế chỉ là “chia ghế, chạy chọt quyền lực”, vu cáo nội bộ Đảng đấu đá phe nhóm để hạ uy tín chủ trương này. Những luận điệu đó bị coi là “tung hỏa mù” nhằm gây hoang mang, chống phá chủ trương cải cách. Thực tế, nhiều trường hợp đăng tải tin thất thiệt đã bị xử lý: Ví dụ, tháng 3/2025 Công an tỉnh Nghệ An ra quyết định xử phạt một người đăng bài giả mạo “Quốc hội đã thống nhất sáp nhập 63 tỉnh thành còn 31 tỉnh, thành” trên Facebook. Các bài viết kiểu này gây hoang mang dư luận, ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín chính quyền địa phương và nỗ lực cải cách.

Đấu tranh chống các luận điệu xuyên tạc trên không gian mạng là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng hàng đầu (Hình minh họa trên cand.vn)

Các trang mạng thù địch cũng thường xuyên tung tin giả về lãnh đạo cấp cao, bịa đặt, xuyên tạc, xúc phạm uy tín các lãnh đạo Đảng và Nhà nước trên Facebook, xuyên tạc hoặc phủ nhận hiệu quả của các chương trình, dự án lớn của Chính phủ khi các dự án trọng điểm vừa được triển khai. Điển hình, tại Lễ khởi công Dự án Khu công nghiệp Phù Mỹ (giai đoạn 1, Gia Lai) ngày 19/8/2025, một công dân dùng Facebook Live liên tục la ó, hò hét và đưa ra các thông tin sai sự thật về dự án này (cho rằng chưa chuyển đổi mục đích sử dụng rừng, chưa có đánh giá tác động môi trường và chưa lấy ý kiến dân), khiến dư luận hoang mang, ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Trước đó, vào dịp Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9, ngày 3/9/2025, Công an tỉnh Ninh Bình cho biết đã xử lý một người đàn ông đăng tải thông tin bịa đặt, xuyên tạc, xúc phạm uy tín các lãnh đạo Đảng và Nhà nước trên Facebook, hay tương tự, ngày 10/10/2025, một tài khoản Facebook chia sẻ 4 bài viết từ các trang “Việt Tân”, “Hội Anh em Dân chủ”, “Nguyễn Văn Đài” với nội dung bôi nhọ lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Không chỉ thế, chúng còn dùng các vụ việc kỷ luật cán bộ để đặt điều, nói xấu, dẫn dắt dư luận chống phá. Ví dụ, khi một quan chức cao cấp bị kỷ luật do sai phạm, họ sẽ lan truyền ngụy thuyết rằng đây là “cuộc thanh trừng phe phái” hoặc “hụt hẫng niềm tin” để kích động tâm lý. Hay trong các vụ việc về chủ quyền quốc gia trên biển Đông, các thế lực phản động đã nhanh chóng tung ra các clip cắt ghép phát biểu của lãnh đạo, tạo ra các kịch bản “đấu đá nội bộ”, “Đảng suy yếu”, “chia rẽ quyền lực”..., nhằm tạo ra tâm lý hoang mang, mất niềm tin. Cuối cùng, một thủ đoạn thường thấy là lợi dụng mạng xã hội để đẩy mạnh âm mưu “phân hóa nội bộ”. Các thế lực thù địch thường xuyên đăng bài xuyên tạc, bôi nhọ công tác nhân sự, hoặc gắn ghép các sự kiện một chiều nhằm gieo rắc nghi ngờ giữa Đảng và dân, giữa các tầng lớp xã hội. Chẳng hạn, họ có thể đưa tin sai rằng “Đảng và Nhà nước bị phe nhóm giật dây” hoặc xuyên tạc những sai phạm thành “huyệt đạo chia rẽ”. Theo nhận định của Báo Công an Nhân dân, đây là chiêu trò “cố tình bóp méo sự thật, tung hỏa mù” để “gây hoang mang dư luận, tạo cớ chỉ trích, miệt thị lãnh đạo”.

Từ sự thật, giả lẫn lộn, thiếu tính chính xác, dễ nhiễu loạn, khó kiểm chứng và kiểm soát, tác động tiêu cực đối với sự phát triển văn hóa cộng đồng; làm gia tăng nguy cơ lộ lọt bí mật nhà nước, suy giảm quyền lực nhà nước và sức mạnh quốc gia; các thế lực thù địch, các tổ chức khủng bố, tội phạm không ngừng lợi dụng phá hoại kinh tế, tư tưởng, chính trị, quốc phòng, an ninh, lợi ích, chủ quyền quốc gia. Đối với lĩnh vực quân sự, quốc phòng, không gian số trở thành môi trường tác chiến, thậm chí “cùng với các môi trường tác chiến trên bộ, trên không, trên biển, vũ trụ, không gian mạng đã trở thành môi trường thứ năm, với sự ra đời của chiến tranh mạng, tác động sâu sắc đến quốc phòng, an ninh thế giới, khu vực và mỗi quốc gia”⁴. Các thế lực thù địch thậm chí xem không gian mạng như một thứ “quyền lực thứ năm”, bên cạnh “quyền lực thứ tư” là báo chí, đã trở thành “mặt trận” mới để chúng ráo riết đẩy mạnh hoạt động chống phá.

Phép thử của niềm tin và trí tuệ trong kỷ nguyên số

Nhận diện rõ thách thức ấy, khẳng định vai trò trung tâm của nền tảng tư tưởng trong thời đại mới chính là bước đi đầu tiên để kiến tạo chiến lược bảo vệ chủ động, hiệu quả và bền vững. Về điều này, Đảng ta đã chỉ rõ: “Đối với Việt Nam, thời gian qua, các thế lực thù địch, phản động đã triệt để lợi dụng không gian mạng để chống phá Đảng, Nhà nước và nhân dân ta. Một số quốc gia đang bí mật triển khai các hoạt động trinh sát, giám sát, tình báo, bố trí hệ thống vũ khí mạng, sẵn sàng tiến công, xâm phạm chủ quyền của Việt Nam trên không gian mạng”⁵ .

Đây cũng là nhận thức được cụ thể hóa trong Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Nghị quyết nhấn mạnh: “Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ cùng với sự phát triển bùng nổ của Internet, mạng xã hội, các thế lực thù địch, phản động sẽ có những chiêu thức mới, thủ đoạn mới để chống phá Đảng, Nhà nước và công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Với Nghị quyết số 35-NQ/TW, Bộ Chính trị yêu cầu “bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân; là công việc tự giác, thường xuyên của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đoàn thể chính trị - xã hội các cấp; của từng địa phương, cơ quan, đơn vị, của từng cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu”; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai công tác này một cách bài bản, thống nhất, đồng bộ, toàn diện và đi vào chiều sâu.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng chính là bảo vệ Ðảng, bảo vệ Cương lĩnh chính trị, đường lối lãnh đạo của Ðảng; bảo vệ Nhân dân, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; bảo vệ công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế; bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc; giữ gìn môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước; đồng thời đấu tranh phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch, những luận điệu xuyên tạc, bịa đặt, thông tin xấu độc, cố tình bôi xấu cán bộ, đảng viên, hạ thấp uy tín, vai trò lãnh đạo của Đảng, chia rẽ đoàn kết, gây mất niềm tin trong cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Bối cảnh mới, yêu cầu mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia được xác định là một trong ba đột phá chiến lược, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ: “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang là yếu tố quyết định phát triển của các quốc gia; là điều kiện tiên quyết, thời cơ tốt nhất để nước ta phát triển giàu mạnh, hùng cường trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”. Đồng thời, đưa ra hệ thống các quan điểm chỉ đạo, đặc biệt là các quan điểm: “Bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng; bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an toàn thông tin của tổ chức và cá nhân là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”.

Văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh phải “chủ động cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, khách quan, đúng định hướng để phòng, chống “diễn biến hòa bình”, thông tin xấu độc trên Internet, mạng xã hội”; “đẩy mạnh ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ phục vụ công tác tuyên truyền, bảo đảm an ninh tư tưởng trên môi trường không gian mạng”. Như vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian số không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là nhiệm vụ chính trị, tư tưởng quan trọng hàng đầu, đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ cả về nhận thức lẫn phương thức tiến hành.

Nói cách khác, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng càng phải được đặt trong mối quan hệ biện chứng giữa chuyển đổi số và chuyển đổi nhận thức, giữa bồi đắp văn hóa số và củng cố bản lĩnh chính trị, giữa xây dựng “thế trận lòng dân” và kiến tạo “thế trận số” vững chắc của Đảng trên không gian mạng.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số không thể chỉ dừng lại ở việc “chống” mà phải kết hợp nhuần nhuyễn giữa “xây” và “chống”. “Xây” là củng cố niềm tin, nâng cao nhận thức, lan tỏa giá trị tích cực, tạo dựng hệ sinh thái thông tin chính thống, nhân văn, khoa học. “Chống” là kiên quyết đấu tranh, phản bác có hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ sự trong sáng của lý tưởng cách mạng, giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Việc xây dựng “thế trận số” - tức là năng lực tổ chức, quản lý, kiểm soát và chủ động tác chiến trên không gian mạng trở thành yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, củng cố “thế trận lòng dân” - tức là niềm tin, sự đồng thuận và ý thức chính trị của nhân dân đối với Đảng và chế độ là nền tảng để bảo vệ vững chắc trận địa tư tưởng.

Từ góc độ lý luận và thực tiễn trên, có thể khẳng định: Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong không gian số là sự tiếp nối và phát triển tư duy của Đảng về công tác tư tưởng trong điều kiện mới. Đây là biểu hiện sinh động của việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn cách mạng hiện đại, là minh chứng cho bản lĩnh, trí tuệ và năng lực thích ứng của Đảng trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của thời đại số.

¹ Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, H. 2021, tr. 183, tr. 91.

² Luật An ninh mạng năm 2018 (Luật số 24/2018/QH14), có hiệu lực từ ngày 01/01/2019, khoản 3, Điều 2.

³ Báo cáo DataReportal ghi nhận tính đến đầu năm 2025, Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người dùng Internet, chiếm 78,8% dân số. Trong đó, người dùng trẻ tuổi chiếm tỷ lệ áp đảo, đặc biệt ở nhóm từ 13-44 tuổi.

⁴ Sách trắng Quốc phòng Việt Nam - NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2019, tr.12.

⁵ Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 25/7/2018 của Bộ Chính trị về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng.