Giữ vững niềm tin trước “bão” thông tin sai lệch (Kỳ 2)

Theo DataReportal¹, tính đến đầu năm 2025, Việt Nam có khoảng 79,8 triệu người dùng Internet, chiếm 78,8% dân số, tăng khoảng 223.000 người so với đầu năm 2024. Mạng xã hội tiếp tục phát triển mạnh với số lượng người dùng lớn, nổi bật có các nền tảng Facebook, YouTube, TikTok và Zalo tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu. Tính đến tháng 01/2025, Việt Nam có 76,2 triệu tài khoản mạng xã hội, lớn hơn số dân ước tính khoảng 75,2 triệu người. Những con số này cùng lúc cho thấy quy mô và biên độ rủi ro gia tăng khi chưa bao giờ công tác xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lại phải đối diện với một môi trường phức tạp như hiện nay - nơi ranh giới giữa thật và giả, đúng và sai, lý tưởng và thực dụng nhiều khi bị mờ nhòe bởi tốc độ lan truyền của dữ liệu và sức chi phối của những thuật toán công nghệ.

Không gian số mở ra nhiều cơ hội mới cho truyền thông, đối thoại và lan tỏa giá trị, song đồng thời cũng có thể trở thành vùng xám tư tưởng đầy rủi ro. Các thế lực thù địch, phản động lợi dụng mạng xã hội và công nghệ trí tuệ nhân tạo để phát tán tin giả, bóp méo sự thật, làm lung lay tư tưởng, tình cảm cán bộ, đảng viên và Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề then chốt đối với sự ổn định chính trị, tư tưởng, đe dọa những nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ mà Đảng ta đã xác định là rất nghiêm trọng.

Nhận diện nguy cơ

Những năm qua, không gian mạng tại Việt Nam chứng kiến sự lan truyền chóng mặt của các thông tin xuyên tạc, thổi phồng, bịa đặt về nhiều vấn đề chính trị - xã hội then chốt như công cuộc chống tham nhũng, cải cách giáo dục, tinh gọn bộ máy tổ chức Nhà nước, sắp xếp lại đơn vị hành chính, cũng như các chủ trương lớn như sắp xếp, tinh gọn bộ máy thực hiện theo chỉ đạo tại Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân... Các thế lực thù địch cố tình bóp méo bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cho rằng việc khẳng định vai trò của kinh tế tư nhân là sự “chuyển hướng” sang mô hình tư bản chủ nghĩa, hay sự “từ bỏ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước”. Những luận điệu sai trái này nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, tạo tâm lý hoài nghi, gây mất phương hướng trong nhận thức của cán bộ, đảng viên và quần chúng Nhân dân. Một số đối tượng còn xuyên tạc rằng việc nhấn mạnh phát triển khu vực kinh tế tư nhân là sự mâu thuẫn với quan điểm lâu nay của Đảng về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, rằng đây là bước “đổi màu thể chế”, là sự công nhận “bóc lột tư bản”. Theo trang thông tin điện tử của Công an tỉnh Quảng Ngãi, các đối tượng còn lợi dụng các vụ việc sai phạm, tham nhũng trong một số doanh nghiệp để quy chụp bản chất của nền kinh tế, thổi phồng thành “khuyết điểm của thể chế”, từ đó kêu gọi từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng².

Sự chia sẻ thông tin một cách vô ý, không kiểm chứng của nhiều người khiến tin giả được lan truyền nhanh chóng (Hình minh họa trên media.vov.vn)

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, đã bị các thế lực xấu lợi dụng để tạo ra các tin giả (fake news) với hình thức ngày càng tinh vi như video, hình ảnh, âm thanh “deepfake” về đội ngũ lãnh đạo, tổ chức Đảng, các cơ quan Nhà nước. Điều này gây hoài nghi, chia rẽ trong quần chúng, làm suy giảm niềm tin xã hội. Các tin giả này xuyên tạc lịch sử Đảng, phủ nhận những thành quả cách mạng vĩ đại, thổi phồng khuyết điểm, nhằm chia rẽ nội bộ Đảng với Nhân dân; chia rẽ vùng miền, tôn giáo, dân tộc và thế hệ; kích động hận thù, gây mất đoàn kết trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, gây trở ngại cho công tác tư tưởng và công tác cán bộ.

Trong phiên họp cuối tháng 10/2025, Đại biểu Quốc hội Trần Quốc Tuấn (Vĩnh Long) dẫn báo cáo của Chính phủ cho thấy, chỉ trong quý III/2025, các cơ quan đã xử lý hơn 12.000 thông tin xấu độc, trong đó Facebook đã chặn, gỡ 10.713 bài viết vi phạm; YouTube đã gỡ hơn 700 video vi phạm, TikTok chặn, gỡ bỏ hơn 900 nội dung vi phạm… Trước đó, năm 2024, các cơ quan chức năng cũng đã phát hiện, xử lý gần 16.000 bài viết, clip sai sự thật cùng hàng nghìn vụ lừa đảo qua mạng với thiệt hại ước tính gần 19.000 tỉ đồng. Ông Trần Quốc Tuấn nhấn mạnh: “Những con số này không chỉ phản ánh quy mô vấn đề mà còn cho thấy tin xấu, tin giả đã trở thành dịch bệnh thông tin, tác động trực tiếp đến lòng tin, trật tự xã hội. Một tin thất thiệt, một clip cắt ghép có thể lan truyền đến hàng triệu người trong vài giây, gây tổn thất rất lớn, mà truyền thông chính thống phải mất công gỡ bỏ, đính chính hàng tháng trời”³.

Toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang tích cực tiến tới Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở ra thời kỳ phát triển mới, toàn diện và bền vững của đất nước. Lợi dụng thời điểm chuyển tiếp, các thế lực thù địch và phần tử cơ hội chính trị gia tăng hoạt động chống phá trên mặt trận tư tưởng, lý luận, liên tục có những hành vi cổ súy luận điệu sai trái, phản động nhằm phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, gieo rắc hoài nghi trong Nhân dân, gây nhiễu loạn thông tin, làm xói mòn niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Nhân dân ta đã lựa chọn.

Các thế lực thù địch đẩy mạnh nhiều chiêu thức tinh vi nhằm chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Chúng lợi dụng chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền” kiểu phương Tây để cổ súy “đa nguyên, đa đảng”, “tam quyền phân lập”, cố tình đánh đồng tự do với tư duy chính trị tư sản, gieo rắc ảo tưởng rằng chỉ có mô hình phương Tây mới là dân chủ, qua đó làm suy giảm niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào Đảng, vào chế độ. Đồng thời, chúng công kích nền tảng tư tưởng của Đảng, xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đánh tráo khái niệm “phát triển” với “đa đảng”, hòng phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam. Không dừng lại ở đó, chúng bóp méo đường lối, chính sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước, phủ nhận những thành tựu to lớn mà Nhân dân ta đã đạt được trong các thời kỳ kháng chiến, đổi mới và hội nhập quốc tế. Lợi dụng một số hạn chế trong đời sống xã hội như giáo dục, y tế, môi trường, hay những vụ việc tiêu cực; chúng quy chụp, xuyên tạc bản chất chế độ, thậm chí gắn các chủ trương cải cách, tinh gọn bộ máy với luận điệu “thay đổi thể chế”. Nguy hiểm hơn, chúng còn kích động chia rẽ nội bộ, bóp méo việc xử lý kỷ luật, xử lý cán bộ vi phạm, tung tin thất thiệt về “mất đoàn kết”, “thanh trừng chính trị” nhằm hạ thấp uy tín của Đảng, xuyên tạc giá trị tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh.

Những luận điệu này tuy không mới, thực chất đó là những luận điệu được núp bóng “góp ý”, “đóng góp ý kiến” để phủ nhận nền tảng tư tưởng của Đảng, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh. Chúng còn đưa ra các luận điệu phản bác cương lĩnh, quan điểm và nguyên tắc cơ bản của Đảng, đòi bỏ Điều 4 Hiến pháp năm 2013, đòi thực hiện đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập để có “dân chủ” đích thực. Các thế lực thù địch thậm chí còn bịa đặt những câu chuyện bịa đặt liên quan đến sức khỏe, đời tư, đạo đức, lối sống, tham nhũng hay lợi ích nhóm của các đồng chí lãnh đạo, thêu dệt sự hiện diện của cái gọi là các “doanh nghiệp sân sau” để bôi nhọ danh dự, uy tín cán bộ, đặc biệt là những người có khả năng là ứng viên cấp ủy khóa mới hoặc được quy hoạch, giới thiệu tham gia Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Mục tiêu của chúng là gây nhiễu loạn thông tin, tạo dư luận sai lệch, làm nảy sinh nghi ngờ, hiểu lầm trong quần chúng, từ đó làm xói mòn niềm tin của Nhân dân vào đội ngũ cán bộ lãnh đạo của Đảng và Nhà nước.

Các thế lực thù địch thường xuyên đưa ra các luận điệu xuyên tạc tình hình chính trị, công tác cán bộ ở Việt Nam (Ảnh: ITN)

Cảnh báo sức tàn phá của “cơn bão” thông tin

Sự bùng nổ của Internet và mạng xã hội đã biến không gian mạng trở thành phần không thể tách rời trong đời sống thông tin của xã hội hiện đại. Tốc độ lan truyền thông tin tức thời, phạm vi tiếp cận rộng khắp và cơ chế lan tỏa theo thuật toán khuếch đại thông tin theo hành vi tương tác của người dùng khiến việc kiểm soát, định hướng thông tin ngày càng khó khăn. Khi thông tin sai lệch, luận điệu thù địch được khuếch tán không giới hạn, tính chính danh của những nguồn tin chính thống có nguy cơ bị xói mòn. Ranh giới giữa đúng - sai, thật - giả trở nên mong manh, là kẽ hở để các luận điệu xuyên tạc, ngụy biện len lỏi vào đời sống nhận thức của công chúng. Những hệ lụy và sức tàn phá của cơn bão này đang đặt ra rất nhiều thách thức cho công tác xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thứ nhất, công tác tuyên truyền, định hướng tư tưởng, dư luận xã hội của các cơ quan báo chí, truyền thông chính thống gặp nhiều khó khăn, nguy cơ làm giảm hiệu quả của công tác giáo dục chính trị - tư tưởng, khiến các giá trị nền tảng như chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bị hiểu sai hoặc bị phủ nhận.

Các thế lực thù địch và cơ hội chính trị coi nền tảng tư tưởng của Đảng là mục tiêu tấn công trọng yếu, triệt để lợi dụng không gian mạng, đặc biệt là những nền tảng có lượng người dùng lớn như Facebook, YouTube, TikTok, Zalo... với ý đồ lôi kéo những người thiếu hiểu biết, bất mãn, ngộ nhận tin theo, kích động tư tưởng đòi “đa nguyên, đa đảng” dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau. Âm mưu thâm độc này được triển khai bằng những thủ đoạn ngày càng tinh vi, kết hợp giữa tư tưởng, lý luận, kinh tế và chính trị, nhằm tác động từ bên ngoài, khoét sâu vào bên trong, thúc đẩy một bộ phận cán bộ, đảng viên tha hóa, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”. Khi niềm tin của dân bị xói mòn, uy tín của Đảng và Nhà nước bị tổn thương, việc tập hợp, vận động, thuyết phục Nhân dân thực hiện đường lối, chính sách sẽ rất khó khăn. Hệ quả lâu dài chính là sự suy giảm niềm tin, xói mòn khối đại đoàn kết toàn dân tộc, khoét sâu thêm những nguy cơ chính trị - tư tưởng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội và an ninh quốc gia.

Thứ hai, sự bùng nổ các kênh truyền thông kéo theo nguy cơ “bội thực thông tin”. Các thế lực thù địch thậm chí có thể lợi dụng những kẽ hở để mở rộng chiến dịch định hướng ngược như tung tin giả mạo, dựng video deepfake, cắt ghép phát ngôn lãnh đạo, gán ghép nội dung sai lệch về các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội nhạy cảm, đánh thẳng vào cảm xúc và niềm tin của quần chúng. Nguy hiểm ở chỗ, chiến thuật này không tấn công trực diện, mà thẩm thấu dần, khiến người tiếp nhận vô thức tin rằng đó là sự thật.

Trong kỷ nguyên dữ liệu, mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận vừa là người phát tán thông tin. Cơ chế lan truyền tức thì và tính ẩn danh trên mạng xã hội khiến thông tin không được kiểm chứng và kiểm soát có thể là dòng thác dữ cuốn trôi mọi ranh giới của sự thật.

Khi thông tin tràn ngập nhưng thiếu định hướng, người dùng mạng, đặc biệt là giới trẻ, nhóm chiếm tỉ lệ lớn trong gần 80 triệu người sử dụng Internet ở Việt Nam dễ rơi vào trạng thái nhiễu loạn nhận thức. Tin giả, tin đồn, nội dung giật gân, kích động được chia sẻ hàng loạt mà không qua kiểm chứng, trong khi các thông tin chính thống thường bị “chìm” trong dòng chảy dữ liệu khổng lồ. Những tin đồn thất thiệt, quan điểm sai trái dễ lẫn vào dòng thông tin chung, làm lung lay tính chính danh của tiếng nói chính thống. Trớ trêu là tin giả thường có tốc độ lan truyền nhanh hơn nhiều so với tin thật - một thực tế khó khăn cho công tác định hướng và điều hướng dư luận hiện nay.

Lấy vài ví dụ cụ thể, tháng 9/2024, khi bão số 3 (bão Yagi) đổ bộ vào miền Bắc, trên mạng xã hội xuất hiện thông tin giả về việc Hà Nội cắt điện toàn Thành phố⁴. Tin này được người dân chia sẻ rộng rãi trên các diễn đàn, nhóm chat, và đã gây lo lắng và hoang mang trong dư luận. Hoặc vụ việc một số lãnh đạo, cán bộ bị các đối tượng dùng công nghệ deepfake để cắt ghép khuôn mặt, dàn dựng những hình ảnh nhạy cảm nhằm đe dọa, tống tiền⁵. Nhiều tin giả, về các vấn đề xã hội, chính trị cũng lan truyền nhanh trên Facebook, tạo ra “cơn bão” thông tin hỗn loạn, gây hoang mang trong dư luận, đặc biệt khi những tin này liên quan đến lãnh đạo, chính sách hay các sự kiện nóng.

Nguy cơ hiện hữu khi niềm tin chính trị bị xói mòn bởi người dân tiếp nhận nhiều luồng thông tin trái chiều song lại thiếu khả năng phân biệt, dẫn đến bị dao động, hoài nghi, thậm chí phản ứng tiêu cực với các vấn đề chính trị - xã hội. Những nội dung xấu độc được “ngụy trang” dưới lớp vỏ phản biện, trung lập hay trí thức độc lập len lỏi trong đời sống mạng, đặc biệt ảnh hưởng đến giới trẻ - nhóm đối tượng chiếm tỉ lệ lớn người dùng Internet tại Việt Nam, dần hình thành những “vùng xám nhận thức”, nơi giá trị cốt lõi của Đảng bị lu mờ bởi những thông tin hỗn tạp.

Thứ ba, quá trình số hóa quy trình nội bộ là xu thế tất yếu, góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo và quản lý trong hệ thống chính trị, song, cùng với đó là những hệ lụy và nguy cơ tiềm ẩn từ sự lệ thuộc và tha hóa công tác tư tưởng trong thời đại số. Công tác tư tưởng cùng lúc đối mặt nguy cơ bị chi phối bởi trào lưu cảm tính và “thuật toán đám đông” nếu quá lệ thuộc vào công nghệ và môi trường số hóa thông tin. Thay vì dựa trên nền tảng lý luận chính trị vững chắc, một bộ phận cán bộ, đảng viên dễ bị cuốn theo xu hướng thị hiếu, lượt thích, cảm xúc nhất thời, dẫn đến sự méo mó và mất kiểm soát trong nhận thức, trong định hướng tư tưởng.

Bên cạnh đó, công tác bảo mật và an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng nghiêm trọng. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là thách thức chính trị trực tiếp. Dữ liệu đảng viên, báo cáo nội bộ, văn bản mật nếu bị khai thác, chỉnh sửa hoặc phát tán sai lệch có thể trở thành công cụ để các thế lực thù địch xuyên tạc, bóp méo, đánh thẳng vào uy tín tổ chức Đảng. Rò rỉ dữ liệu không chỉ làm tổn hại đến an toàn hệ thống, mà sâu xa hơn còn làm suy yếu niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân vào tính nghiêm minh, kỷ luật của tổ chức Đảng. Nghiêm trọng hơn, tình trạng phân mảnh dữ liệu và lệ thuộc vào các nền tảng số bên ngoài ngày càng phổ biến và kéo theo những rủi ro rất đáng lo ngại. Mỗi cơ quan, đơn vị sử dụng hệ thống công nghệ khác nhau, hình thành những mảnh ghép rời rạc, khó kết nối, gây khó khăn cho quản lý tập trung và bảo vệ dữ liệu. Khi quá lệ thuộc vào thuật toán của các mạng xã hội, vốn được thiết kế để tối đa hóa tương tác, nguy cơ “mất quyền dẫn dắt thông tin” của cơ quan Đảng ngày càng hiện hữu.

Những biểu hiện trên, nếu không được nhận diện và kiểm soát, sẽ làm suy giảm sức chiến đấu về tư tưởng, tạo ra “vùng xám nhận thức” ngay trong nội bộ, nơi bản lĩnh chính trị bị pha loãng, giá trị cách mạng bị thách thức, niềm tin của cán bộ, đảng viên cũng như Nhân dân bị bào mòn từng ngày.

Nhớ lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, “thế trận lòng dân” ở đây không chỉ là khái niệm mang tính ẩn dụ mà là phạm trù chính trị - xã hội cốt lõi, thể hiện sức mạnh đồng thuận và niềm tin tự nguyện của Nhân dân với Đảng. Trên không gian số, thế trận lòng dân được phản chiếu qua niềm tin, thái độ và hành vi số của mỗi người dân. Khi luồng thông tin xấu độc lan tràn, khi luận điệu xuyên tạc lan nhanh hơn tiếng nói chính thống, thế trận lòng dân có nguy cơ chệch hướng và vùng xám tư tưởng dần hình thành - nơi giá trị cốt lõi của Đảng bị bóp méo, lý tưởng cách mạng bị phai nhạt, niềm tin xã hội bị xói mòn. Nếu không được ngăn chặn kịp thời, không gian số có thể trở thành “vùng trũng” để thế lực thù địch khai thác dữ liệu, thao túng dư luận, gieo rắc hoài nghi và kích động bất mãn về vai trò lãnh đạo của Đảng.

Tư tưởng chính trị là cội nguồn, là bản chất cách mạng của Đảng và chế độ xã hội chủ nghĩa. Trong tiến trình số hóa mạnh mẽ hiện nay, mặt trận tư tưởng đang phải đối diện những xung đột tuy âm thầm nhưng quyết liệt, đòi hỏi nhận thức đúng, bản lĩnh vững và tầm nhìn xa để ứng phó chủ động. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới đã nhấn mạnh vai trò của không gian mạng như một mặt trận trọng yếu, yêu cầu kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy xây dựng nội dung tích cực làm chính, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng cũng chỉ rõ phải chủ động cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, khách quan, đúng định hướng để phòng, chống “diễn biến hòa bình”, thông tin xấu độc trên Internet và mạng xã hội; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ phục vụ công tác tuyên truyền, bảo đảm an ninh tư tưởng trên không gian mạng.

Những định hướng đó thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng khi sớm xác định không gian mạng là mặt trận tư tưởng mới, nơi ý Đảng, lòng dân, sức dân phải được gắn kết, lan tỏa và củng cố bằng nội dung tích cực, chính xác và nhân văn.

“Biết người, biết ta, trăm trận trăm thắng” - muốn thắng trên mặt trận số, phải nhìn thẳng, nhìn thật vào những thách thức đang hiện hữu để xây dựng một “thế trận số” chủ động, toàn diện và bền vững, giữ vững niềm tin của Nhân dân và sức mạnh tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên số.

¹ DataReportal do We Are Social và Kepios sáng lập, hợp tác với nhiều tổ chức dữ liệu, chuyên cung cấp các báo cáo dữ liệu thống kê về hành vi kỹ thuật số, người dùng Internet, mạng xã hội và thương mại điện tử trên toàn cầu. Đây là nguồn tài nguyên phổ biến được sử dụng trong báo chí truyền thông, nghiên cứu thị trường, tiếp thị kỹ thuật số và hoạch định chính sách.

² https://congan.quangngai.gov.vn

³ Bài viết "Đề nghị phạt nặng việc dùng AI tạo clip giả hình ảnh, giọng nói lãnh đạo" trên Báo điện tử Dân trí ngày 21/10/2025.

⁴ https://vov.vn/xa-hoi/tin-gia-hoanh-hanh-vi-su-chia-se-khong-kiem-chung-tren-mang-xa-hoi-post1123065.vov

⁵ https://tienphong.vn/lanh-dao-don-vi-o-ba-ria-vung-tau-bi-cat-ghep-anh-nhay-cam-doi-tien-chuoc-2-ty-post1700952.tpo