Tóm tắt: Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển thị trường vốn, việc chuyển đổi sang IFRS đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính và tăng cường tính minh bạch của doanh nghiệp. Trên cơ sở phương pháp nghiên cứu định tính, bài viết phân tích kinh nghiệm triển khai IFRS tại một số quốc gia, đánh giá thực trạng chuyển đổi IFRS tại Việt Nam, đồng thời làm rõ những thách thức liên quan đến khung pháp lý, nguồn nhân lực, chi phí chuyển đổi, hạ tầng công nghệ thông tin và điều kiện thị trường tài chính. Từ đó, nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình hội tụ IFRS phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng IFRS không chỉ góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng so sánh của báo cáo tài chính mà còn hỗ trợ cải thiện quản trị doanh nghiệp và tăng cường khả năng hội nhập thị trường vốn quốc tế.
Từ khóa: Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế, hội tụ kế toán, báo cáo tài chính, thị trường vốn, Việt Nam.
PROMOTING THE ADOPTION OF INTERNATIONAL FINANCIAL REPORTING STANDARDS IN VIETNAM: INTERNATIONAL EXPERIENCE AND POLICY IMPLICATIONS
Abstract: In the context of global economic integration and capital market development, the adoption of International Financial Reporting Standards (IFRS) has become an important requirement for Vietnam to enhance financial reporting quality and corporate transparency. Using a qualitative research approach, this article examines international experiences in IFRS implementation, evaluates the current status of IFRS adoption in Vietnam, and identifies key challenges related to the legal framework, human resources, transition costs, information technology infrastructure, and financial market conditions. Based on these findings, the study proposes practical solutions to promote IFRS convergence in line with Vietnam's practical conditions. The results indicate that IFRS adoption not only improves the transparency and comparability of financial statements but also enhances corporate governance and strengthens integration into international capital markets.
Keywords: International Financial Reporting Standards, accounting convergence, financial reporting, capital market, Vietnam.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và sự gia tăng của các dòng vốn xuyên biên giới, yêu cầu nâng cao tính minh bạch, khả năng so sánh và độ tin cậy của thông tin tài chính ngày càng trở nên quan trọng đối với các nền kinh tế đang phát triển. Trên thế giới, IFRS đã được áp dụng hoặc cho phép áp dụng tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ, chuẩn mực này đã trở thành khuôn khổ báo cáo tài chính được chấp nhận rộng rãi trong hoạt động đầu tư và huy động vốn quốc tế (IFRS Foundation, 2024).
Tại Việt Nam, việc Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC ngày 16/3/2020 về phê duyệt Đề án áp dụng Chuẩn mực Báo cáo tài chính tại Việt Nam đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình hội tụ kế toán quốc tế. Tuy nhiên, sau hơn 5 năm triển khai, tiến trình chuyển đổi IFRS vẫn đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến khung pháp lý, nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ, dữ liệu định giá và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, việc đánh giá thực trạng triển khai, nhận diện các thách thức chủ yếu và đề xuất giải pháp phù hợp có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình hội tụ chuẩn mực kế toán quốc tế tại Việt Nam.
 |
| Ảnh minh họa (Nguồn: chinhphu.vn) |
2. Phương pháp nghiên cứu
Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính thông qua tổng hợp, phân tích và so sánh tài liệu. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các văn bản pháp lý của Việt Nam, báo cáo của Bộ Tài chính, IFRS Foundation, các tổ chức nghề nghiệp quốc tế, báo cáo thường niên của doanh nghiệp và các công trình nghiên cứu liên quan đến IFRS. Bên cạnh đó, nghiên cứu thực hiện phân tích kinh nghiệm triển khai IFRS tại một số quốc gia tiêu biểu nhằm đối chiếu với thực tiễn Việt Nam và rút ra các hàm ý chính sách phù hợp. Trên cơ sở đó, bài viết đánh giá thực trạng chuyển đổi IFRS, phân tích các thách thức chủ yếu và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình hội tụ chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế tại Việt Nam.
Khung phân tích nghiên cứu được đề cập trong bài viết gồm:
 |
3. Kinh nghiệm triển khai IFRS tại một số quốc gia trên thế giới
Institutional Theory (lý thuyết thể chế) cho rằng, hành vi và quyết định của các tổ chức chịu ảnh hưởng bởi các áp lực từ môi trường thể chế nhằm đạt được tính hợp pháp và sự chấp nhận của xã hội. Theo Paul J. DiMaggio và Walter W. Powell (1983), các áp lực này bao gồm áp lực cưỡng chế, áp lực mô phỏng và áp lực chuẩn mực; đây cũng là cơ sở lý thuyết được sử dụng phổ biến để giải thích việc các quốc gia và doanh nghiệp áp dụng IFRS.
Kể từ khi được ban hành năm 2001, IFRS đã trở thành khuôn khổ báo cáo tài chính được chấp nhận rộng rãi trên phạm vi toàn cầu. Theo IFRS Foundation (2024), hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ đã áp dụng hoặc hội tụ IFRS dưới các hình thức khác nhau. Xu hướng này phản ánh yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch, khả năng so sánh thông tin tài chính và hội nhập thị trường vốn quốc tế.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại một mô hình triển khai IFRS duy nhất. Các quốc gia như Vương quốc Anh và Singapore áp dụng IFRS tương đối toàn diện; trong khi nhiều nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia lựa chọn phương thức hội tụ hoặc điều chỉnh IFRS phù hợp với điều kiện thể chế và trình độ phát triển của quốc gia. Một số nước như Nhật Bản triển khai theo lộ trình tự nguyện trước khi mở rộng phạm vi áp dụng nhằm giảm thiểu rủi ro chuyển đổi.
Bảng 1 tóm tắt kinh nghiệm triển khai IFRS tại một số quốc gia tiêu biểu, qua đó phản ánh sự đa dạng trong cách tiếp cận cũng như những kết quả đạt được trong quá trình hội nhập kế toán quốc tế, cụ thể:
Bảng 1. Kinh nghiệm triển khai IFRS tại một số quốc gia trên thế giới và bài học cho Việt Nam
 |
| Nguồn: Tác giả tổng hợp từ IFRS Foundation (2024), Ủy ban châu Âu (2002), Hiệp hội Kế toán Anh quốc - ACCA (2022), Bộ Tài chính Trung Quốc (2022), Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Nhật Bản (2023), Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Hàn Quốc (2023), Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Malaysian (2023), Cơ quan Quản lý Kế toán và Doanh nghiệp Singapore (2023), Bộ Doanh nghiệp Ấn Độ (2023) và Hiệp hội Kế toán Indonesia (2023) |
Kết quả nghiên cứu trên cho thấy thành công của quá trình áp dụng IFRS không phụ thuộc hoàn toàn vào việc áp dụng nguyên bản các chuẩn mực quốc tế mà phụ thuộc chủ yếu vào mức độ phù hợp của lộ trình triển khai với điều kiện thể chế, năng lực thị trường và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Kinh nghiệm quốc tế đồng thời cho thấy việc áp dụng IFRS chỉ phát huy hiệu quả khi được hỗ trợ bởi khung pháp lý đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống kiểm toán đáng tin cậy và thị trường tài chính phát triển.
4. Thực trạng chuyển đổi IFRS tại Việt Nam
Hệ thống VAS được ban hành chủ yếu trong giai đoạn 2001 - 2005 trên cơ sở tham chiếu các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS) đang có hiệu lực tại thời điểm đó. Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi và thị trường vốn còn ở giai đoạn phát triển ban đầu, VAS đã góp phần quan trọng trong việc chuẩn hóa hoạt động kế toán, nâng cao tính minh bạch của thông tin tài chính và hỗ trợ quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Tuy nhiên, sau hơn hai thập kỷ phát triển, nhiều IAS trước đây đã được sửa đổi hoặc thay thế bởi IFRS với cách tiếp cận dựa trên nguyên tắc nhấn mạnh việc phản ánh bản chất kinh tế của giao dịch thay vì hình thức pháp lý. Trong khi đó, phần lớn VAS hiện hành vẫn được xây dựng trên nền tảng các phiên bản IAS trước đây và chưa được cập nhật tương ứng với sự phát triển của IFRS. Điều này dẫn đến những khác biệt đáng kể trong ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin tài chính, đặc biệt đối với các lĩnh vực như công cụ tài chính, giá trị hợp lý, hợp nhất kinh doanh, doanh thu theo quyền kiểm soát và tổn thất tín dụng dự kiến.
Khoảng cách giữa VAS và IFRS không chỉ làm giảm khả năng so sánh của báo cáo tài chính doanh nghiệp Việt Nam với các doanh nghiệp quốc tế mà còn ảnh hưởng đến mức độ đáp ứng yêu cầu thông tin của nhà đầu tư, các tổ chức tín dụng và thị trường vốn trong bối cảnh toàn cầu hóa tài chính ngày càng sâu rộng. Do đó, chuyển đổi IFRS được xem là yêu cầu khách quan nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính, tăng cường tính minh bạch và cải thiện khả năng hội nhập của doanh nghiệp Việt Nam với thị trường quốc tế.
Nhằm thúc đẩy quá trình hội tụ với IAS, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ký, ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC. Đây được xem là dấu mốc quan trọng, thể hiện định hướng chuyển đổi từ mô hình kế toán thiên về tuân thủ sang mô hình cung cấp thông tin phục vụ nhà đầu tư và thị trường vốn. Một số chỉ tiêu phản ánh mức độ sẵn sàng cho quá trình áp dụng IFRS tại Việt Nam (tính đến năm 2025) được thể hiện ở Bảng 2.
Bảng 2. Một số chỉ tiêu phản ánh mức độ sẵn sàng cho quá trình áp dụng IFRS tại Việt Nam
 |
| Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Bộ Tài chính (2020), World Bank (2022), Hiệp hội Kế toán viên (2024), Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (2024), Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (2025), Cục Thống kê (2025) |
Bảng 2 cho thấy những điều kiện nền tảng quan trọng cho quá trình hội tụ IFRS tại Việt Nam đã bước đầu hình thành, quy mô thị trường vốn ngày càng mở rộng, khu vực doanh nghiệp niêm yết và tổ chức tín dụng phát triển mạnh, cùng với sự gia tăng của dòng vốn đầu tư nước ngoài đã làm gia tăng nhu cầu về một hệ thống báo cáo tài chính có khả năng so sánh và được chấp nhận rộng rãi trên phạm vi quốc tế. Bên cạnh đó, sự hiện diện của các công ty kiểm toán quốc tế, mạng lưới tổ chức nghề nghiệp và nguồn nhân lực được đào tạo theo chuẩn mực quốc tế đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai IFRS tại Việt Nam. Tuy nhiên, các chỉ tiêu trên cũng cho thấy mức độ sẵn sàng giữa các nhóm doanh nghiệp còn có sự khác biệt đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, qua đó đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển hạ tầng hỗ trợ nhằm bảo đảm tính khả thi của lộ trình chuyển đổi IFRS trong thời gian tới.
Trên thực tế, trong giai đoạn 2022 - 2025, một số tập đoàn, ngân hàng và doanh nghiệp quy mô lớn đã chủ động nghiên cứu, chuẩn bị hoặc triển khai IFRS theo hình thức tự nguyện nhằm nâng cao năng lực quản trị tài chính, đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế và tăng khả năng huy động vốn trên thị trường toàn cầu (Bảng 3).
Bảng 3. Một số doanh nghiệp Việt Nam đã áp dụng áp dụng IFRS theo lộ trình tự nguyện giai đoạn 2022 - 2025
 |
| Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Báo cáo thường niên và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp giai đoạn 2022 - 2025 |
Phân tích từ Bảng 3 cho thấy nhận thức về vai trò của IFRS trong cộng đồng doanh nghiệp đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng giữa các nhóm doanh nghiệp vẫn còn chênh lệch đáng kể. Các doanh nghiệp niêm yết, tổ chức tín dụng và tập đoàn lớn có xu hướng chủ động tiếp cận IFRS nhanh hơn nhờ lợi thế về nguồn lực tài chính, công nghệ và nhân sự. Ngược lại, phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận IFRS do hạn chế về chi phí chuyển đổi, năng lực chuyên môn và hệ thống dữ liệu phục vụ báo cáo tài chính theo chuẩn mực quốc tế.
Nhìn chung, quá trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng về định hướng chính sách và nhận thức thị trường. Tuy nhiên, mức độ triển khai thực tế vẫn đang trong giai đoạn chuẩn bị và thích nghi, phản ánh đặc điểm của một quá trình cải cách mang tính hệ thống, đòi hỏi sự đồng bộ giữa khuôn khổ pháp lý, nguồn nhân lực, công nghệ thông tin và sự phát triển của thị trường tài chính.
5. Đánh giá việc thực hiện lộ trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam
Việc ban hành Quyết định số 345/QĐ-BTC đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chiến lược hội nhập kế toán quốc tế của Việt Nam. Theo đó, Việt Nam lựa chọn mô hình chuyển đổi IFRS theo lộ trình từng bước, bao gồm giai đoạn chuẩn bị (2020 - 2021), giai đoạn áp dụng tự nguyện (2022 - 2025) và định hướng áp dụng bắt buộc đối với một số nhóm doanh nghiệp sau năm 2025. Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm hội tụ thận trọng, phù hợp với đặc điểm của nền kinh tế chuyển đổi và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp trong nước, thể hiện qua Bảng 4.
Bảng 4. Lộ trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam theo Quyết định số 345/QĐ-BTC và thực trạng đến năm 2026
 |
| Nguồn: Tác giả tổng hợp và hệ thống hóa từ báo cáo của Bộ Tài chính (2020, 2021), IFRS Foundation (2024), Liên đoàn Kế toán Quốc tế (2023) và Hiệp hội Kế toán viên (2022) |
Bảng 4 cho thấy lộ trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam được thiết kế theo hướng giảm thiểu rủi ro và tạo điều kiện thích ứng từng bước cho doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2020 - 2025, nhiều hoạt động quan trọng đã được triển khai như nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đào tạo nguồn nhân lực và khuyến khích áp dụng IFRS trên cơ sở tự nguyện đối với các doanh nghiệp có nhu cầu và đủ năng lực.
Tuy nhiên, đến giữa năm 2026, một số mục tiêu trọng yếu của Đề án vẫn chưa đạt được như kỳ vọng ban đầu. Hệ thống VFRS chưa được ban hành đầy đủ; việc áp dụng IFRS vẫn chủ yếu tập trung ở một số tập đoàn lớn, doanh nghiệp niêm yết và tổ chức tín dụng; trong khi khuôn khổ pháp lý, nguồn nhân lực, cơ sở dữ liệu định giá và hạ tầng công nghệ phục vụ IFRS vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
Từ góc độ chính sách, kết quả này cho thấy quá trình chuyển đổi IFRS không chỉ là vấn đề kỹ thuật kế toán mà là một chương trình cải cách thể chế có phạm vi tác động rộng, liên quan đến pháp luật, thị trường tài chính, công nghệ và năng lực quản trị doanh nghiệp. Mặc dù tiến độ triển khai còn chậm hơn so với định hướng ban đầu, việc duy trì lộ trình hội tụ theo hướng từng bước được đánh giá là phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, góp phần hạn chế rủi ro hệ thống và tạo nền tảng cho việc áp dụng IFRS một cách hiệu quả, bền vững trong giai đoạn tiếp theo.
6. Những thách thức trong quá trình chuyển đổi IFRS tại Việt Nam
Mặc dù Quyết định số 345/QĐ-BTC đã thiết lập lộ trình chuyển đổi IFRS theo hướng thận trọng và từng bước, song đến nay nhiều mục tiêu đặt ra vẫn chưa được triển khai đầy đủ theo kế hoạch. Thực trạng này cho thấy việc hội tụ IFRS tại Việt Nam không chỉ là vấn đề kỹ thuật kế toán mà còn chịu tác động bởi nhiều yếu tố mang tính thể chế, thị trường và năng lực thực thi, cụ thể:
Thứ nhất, khung pháp lý liên quan đến kế toán, thuế, doanh nghiệp và thị trường tài chính vẫn chưa được hoàn thiện theo hướng đồng bộ với nguyên tắc của IFRS. Sự khác biệt giữa cách tiếp cận dựa trên bản chất kinh tế của IFRS và mô hình quản lý thiên về tuân thủ pháp lý hiện hành làm phát sinh nhiều khó khăn trong quá trình áp dụng.
Thứ hai, tiến độ xây dựng và ban hành hệ thống VFRS còn chậm so với định hướng ban đầu do yêu cầu nội địa hóa các chuẩn mực IFRS có mức độ phức tạp cao, đặc biệt đối với các lĩnh vực liên quan đến công cụ tài chính, doanh thu và thuê tài sản.
Thứ ba, nguồn nhân lực kế toán, kiểm toán và quản trị tài chính am hiểu IFRS vẫn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng. Năng lực xét đoán nghề nghiệp, khả năng sử dụng tiếng Anh chuyên ngành và kinh nghiệm thực tiễn trong môi trường IFRS chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của quá trình chuyển đổi.
Thứ tư, chi phí triển khai IFRS tương đối lớn, bao gồm chi phí đào tạo, tư vấn, nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin, chuyển đổi dữ liệu và hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ. Đây là rào cản đáng kể đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Thứ năm, sự phát triển chưa đồng bộ của thị trường tài chính và hệ thống dữ liệu định giá làm hạn chế khả năng áp dụng các yêu cầu đo lường theo giá trị hợp lý, tổn thất tín dụng dự kiến và kiểm tra suy giảm giá trị tài sản theo IFRS.
Thứ sáu, nhận thức của một bộ phận doanh nghiệp về IFRS vẫn chủ yếu dừng ở yêu cầu tuân thủ thay vì xem đây là công cụ nâng cao minh bạch tài chính, chất lượng quản trị và năng lực huy động vốn trên thị trường quốc tế.
Nhìn chung, có thể đánh giá những hạn chế về thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ, dữ liệu thị trường và nhận thức quản trị đang là các nguyên nhân chủ yếu làm chậm quá trình hội tụ IFRS tại Việt Nam. Điều này cho thấy việc thực hiện thành công lộ trình IFRS đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức nghề nghiệp, cơ sở đào tạo và các chủ thể trên thị trường tài chính.
7. Hàm ý chính sách cho Việt Nam
Từ kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, có thể thấy rằng thách thức lớn nhất đối với Việt Nam hiện nay đối với việc áp dụng IFRS là lựa chọn mô hình hội tụ phù hợp với trình độ phát triển của thị trường tài chính, năng lực thực thi của doanh nghiệp và yêu cầu quản lý nhà nước. Các hàm ý chính sách cho Việt Nam thể hiện như sau:
Một là, Việt Nam cần kiên định với lộ trình hội tụ IFRS thông qua hệ thống VFRS thay vì áp dụng hoàn toàn IFRS trong thời gian ngắn. Kinh nghiệm của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cho thấy mô hình hội tụ có chọn lọc thường tạo ra sự cân bằng tốt hơn giữa yêu cầu hội nhập quốc tế và đặc thù pháp lý trong nước. Đối với Việt Nam, cách tiếp cận này giúp giảm chi phí chuyển đổi, hạn chế rủi ro gián đoạn trong thực thi và tạo điều kiện để doanh nghiệp từng bước thích nghi với các chuẩn mực quốc tế.
Hai là, trọng tâm chính sách trong giai đoạn tới cần chuyển từ hoàn thiện chuẩn mực sang nâng cao năng lực thực thi. Thực tiễn cho thấy khoảng cách giữa quy định và khả năng áp dụng vẫn là rào cản lớn nhất đối với quá trình hội tụ IFRS. Do đó, các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào phát triển nguồn nhân lực IFRS, chuẩn hóa dữ liệu tài chính, nâng cao năng lực kiểm toán độc lập và tăng cường chất lượng công bố thông tin. Đây là các điều kiện nền tảng quyết định hiệu quả thực chất của quá trình chuyển đổi.
Ba là, việc triển khai IFRS cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển thị trường vốn và nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy lợi ích của IFRS chỉ được phát huy đầy đủ khi đi kèm với hệ thống quản trị minh bạch, cơ chế giám sát hiệu quả và thị trường tài chính có mức độ phát triển tương xứng. Nếu chỉ thay đổi chuẩn mực kế toán mà không cải thiện môi trường thể chế, khả năng nâng cao chất lượng thông tin tài chính sẽ bị hạn chế đáng kể.
Bốn là, dưới góc độ dài hạn, IFRS không nên được xem đơn thuần là một yêu cầu kỹ thuật về kế toán mà là một công cụ hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục mở rộng hội nhập tài chính quốc tế, nhu cầu về báo cáo tài chính có khả năng so sánh toàn cầu sẽ ngày càng gia tăng. Điều này cho thấy quá trình hội tụ IFRS nhiều khả năng sẽ tiếp tục được đẩy nhanh trong những năm tới, đặc biệt đối với các doanh nghiệp niêm yết, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp có nhu cầu huy động vốn trên thị trường quốc tế.
8. Một số giải pháp thúc đẩy chuyển đổi IFRS tại Việt Nam
Trên cơ sở những hạn chế và thách thức đã phân tích, việc thúc đẩy chuyển đổi IFRS tại Việt Nam cần được thực hiện theo hướng đồng bộ giữa hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực thị trường và tăng cường mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và đẩy nhanh tiến độ xây dựng hệ thống VFRS theo định hướng hội tụ IFRS. Việc ban hành các chuẩn mực VFRS cần được thực hiện theo lộ trình ưu tiên đối với những chuẩn mực có tác động lớn đến doanh nghiệp và thị trường vốn như IFRS 9, IFRS 15 và IFRS 16. Đồng thời, cần rà soát các quy định liên quan đến kế toán, thuế, chứng khoán và doanh nghiệp nhằm giảm thiểu sự khác biệt giữa mục tiêu quản lý nhà nước và yêu cầu cung cấp thông tin tài chính theo chuẩn mực quốc tế.
Thứ hai, áp dụng lộ trình chuyển đổi theo mức độ sẵn sàng của từng nhóm doanh nghiệp. Thay vì mở rộng phạm vi áp dụng đồng loạt, cần ưu tiên các doanh nghiệp niêm yết, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các tập đoàn kinh tế lớn, là những đơn vị có nhu cầu huy động vốn và khả năng đáp ứng yêu cầu của IFRS cao hơn. Cách tiếp cận này vừa phù hợp với thực tiễn Việt Nam vừa giúp hạn chế rủi ro trong quá trình chuyển đổi.
Thứ ba, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kế toán, kiểm toán và quản trị tài chính. Các cơ sở đào tạo cần từng bước tích hợp nội dung IFRS vào chương trình đào tạo chính quy; đồng thời tăng cường đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ kế toán, kiểm toán viên và nhà quản lý tài chính đang làm việc tại doanh nghiệp. Việc phát triển năng lực xét đoán nghề nghiệp, kỹ năng phân tích tài chính và khả năng sử dụng tiếng Anh chuyên ngành cần được xem là trọng tâm của quá trình đào tạo.
Thứ tư, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ IFRS. Nhà nước có thể ban hành các hướng dẫn kỹ thuật, mô hình triển khai tham chiếu và cơ chế hỗ trợ đối với doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi hệ thống kế toán và báo cáo tài chính. Về phía doanh nghiệp, cần từng bước đầu tư các hệ thống ERP, quản trị dữ liệu và kiểm soát nội bộ nhằm đáp ứng yêu cầu xử lý thông tin theo chuẩn mực quốc tế.
Thứ năm, phát triển thị trường tài chính và hệ thống dữ liệu phục vụ hoạt động định giá. Việc áp dụng rộng rãi các nguyên tắc đo lường theo giá trị hợp lý của IFRS đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của thị trường vốn, thị trường trái phiếu, hệ thống xếp hạng tín nhiệm và các tổ chức thẩm định giá độc lập. Đây là điều kiện quan trọng nhằm nâng cao độ tin cậy của các thông tin tài chính được lập theo IFRS.
Thứ sáu, nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích dài hạn của IFRS. Các hoạt động truyền thông, hướng dẫn và chia sẻ kinh nghiệm cần tập trung làm rõ giá trị của IFRS đối với minh bạch tài chính, quản trị doanh nghiệp và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Khi doanh nghiệp nhận thức IFRS là công cụ tạo lợi thế cạnh tranh thay vì chỉ là yêu cầu tuân thủ, động lực chuyển đổi sẽ trở nên bền vững hơn.
Thứ bảy, tăng cường hợp tác với các tổ chức nghề nghiệp và tổ chức quốc tế trong lĩnh vực kế toán - kiểm toán. Việc mở rộng hợp tác với Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Quốc tế, IFRS Foundation, ACCA, Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales, Hiệp hội Kế toán viên Thực hành được Chứng nhận Úc và các tổ chức nghề nghiệp khác sẽ góp phần tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế, cập nhật kịp thời các thay đổi của IFRS và nâng cao chất lượng hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp Việt Nam.
Có thể nói, hiệu quả của quá trình chuyển đổi IFRS không chỉ phụ thuộc vào việc ban hành chuẩn mực kế toán mới mà còn gắn liền với mức độ hoàn thiện của thể chế, sự phát triển của thị trường tài chính, năng lực nghề nghiệp và khả năng thích ứng của doanh nghiệp. Do đó, việc triển khai các giải pháp cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu hội nhập quốc tế và điều kiện phát triển thực tiễn của Việt Nam.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc áp dụng thành công IFRS không phụ thuộc vào tốc độ chuyển đổi mà phụ thuộc vào mức độ đồng bộ giữa khung pháp lý, năng lực thị trường và sự sẵn sàng của doanh nghiệp. Do đó, đối với Việt Nam, mục tiêu trọng tâm không phải là đẩy nhanh tiến độ áp dụng IFRS bằng mọi giá mà là bảo đảm chất lượng và tính bền vững của quá trình hội tụ chuẩn mực kế toán quốc tế.
9. Kết luận
Nghiên cứu này cho thấy việc chuyển đổi sang IFRS là một yêu cầu quan trọng trong quá trình hội nhập tài chính và nâng cao chất lượng thông tin kế toán tại Việt Nam. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại một mô hình áp dụng IFRS thống nhất; hiệu quả triển khai phụ thuộc chủ yếu vào mức độ hoàn thiện thể chế, sự phát triển của thị trường tài chính và năng lực của doanh nghiệp.
Mặc dù Quyết định số 345/QĐ-BTC đã tạo nền tảng cho quá trình hội tụ IFRS tại Việt Nam, việc triển khai vẫn đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến khung pháp lý, nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ, dữ liệu định giá và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Điều này cho thấy chuyển đổi IFRS không chỉ là thay đổi về kỹ thuật kế toán mà còn là quá trình cải cách đồng bộ về quản trị và môi trường kinh doanh.
Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất tiếp tục triển khai IFRS theo lộ trình phù hợp thông qua hệ thống VFRS, đồng thời đẩy mạnh hoàn thiện pháp lý, phát triển nguồn nhân lực, nâng cấp hạ tầng công nghệ và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghề nghiệp. Đây là những điều kiện quan trọng nhằm nâng cao tính khả thi của quá trình hội tụ IFRS, góp phần cải thiện chất lượng báo cáo tài chính và hỗ trợ sự phát triển bền vững của thị trường vốn Việt Nam./.
Tài liệu tham khảo
1. ACCA (2022), IFRS implementation in emerging economies: Challenges and lessons. https://www.accaglobal.com
2. Ball, R. (2006), IFRS: Pros and cons for investors. Accounting and Business Research, 36(sup1), 5-27. https://doi.org/10.1080/00014788.2006.9730040
3. Brown, P. (2011), International Financial Reporting Standards: What are the benefits? Accounting and Business Research, 41(3), 269-285. https://doi.org/10.1080/00014788.2011.569054
4. Quyết định số 345/QĐ-BTC ngày 16/3/2020 của Bộ trưởng Bộ Tài chính về việc phê duyệt Đề án áp dụng Chuẩn mực báo cáo tài chính tại Việt Nam. https://ifrs.vn/document/quyet-dinh-345-2020-7379/
5. Daske, H., Hail, L., Leuz, C., & Verdi, R. (2008), Mandatory IFRS reporting around the world: Early evidence on the economic consequences. Journal of Accounting Research, 46(5), 1085-1142. https://doi.org/10.1111/j.1475-679X.2008.00306.x
6. European Commission (2002), Regulation (EC) No 1606/2002 of the European Parliament and of the Council of 19 July 2002 on the application of international accounting standards. EUR-7. Lex (2023), https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002R1606
International Federation of Accountants. International Standards: Global status and implementation developments. IFAC. https://www.ifac.org
7. IFRS Foundation (2024), The use of IFRS Accounting Standards around the world. IFRS Foundation. https://www.ifrs.org/use-around-the-world/
8. Korea Accounting Standards Board (2023), K-IFRS adoption and implementation. KASB. https://www.kasb.or.kr
9. Malaysian Accounting Standards Board (2023), Malaysian Financial Reporting Standards (MFRS) framework. MASB. https://www.masb.org.my
10. Ministry of Corporate Affairs (2023), Indian Accounting Standards (Ind AS). Government of India. https://www.mca.gov.in
11. Ministry of Finance of the People’s Republic of China (2022), Chinese Accounting Standards and convergence with IFRS. Ministry of Finance of China. http://www.mof.gov.cn
12. Organisation for Economic Co-operation and Development (2023), Corporate governance, transparency and financial reporting. OECD Publishing. https://www.oecd.org
13. PwC Vietnam (2024) Adoption of IFRS in Vietnam. https://www.pwc.com/vn/en/services/assurance/ifrs/adoption.html
14. World Bank (2022). Report on the observance of standards and codes (ROSC): Accounting and auditing. https://www.worldbank.org
