Phát triển cho vay số toàn diện - Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam

Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, cho vay số toàn diện đang trở thành mô hình trọng tâm của ngành tài chính - ngân hàng. Bài viết phân tích cơ sở lý thuyết, cơ chế vận hành và thực tiễn phát triển mô hình này tại các nước trên thế giới gồm: Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore và Kenya. Kết quả cho thấy thành công của cho vay số dựa trên ba trụ cột: Hạ tầng dữ liệu và định danh số, ứng dụng công nghệ dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong chấm điểm tín dụng cùng khung pháp lý linh hoạt giúp bảo đảm ổn định tài chính và bảo vệ người tiêu dùng. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, số hóa toàn bộ quy trình tín dụng giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí, nâng cao quản trị rủi ro và mở rộng tiếp cận vốn cho nhóm khách hàng chưa có lịch sử tín dụng truyền thống.

Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất một số hàm ý cho Việt Nam, gồm: Hoàn thiện hạ tầng dữ liệu quốc gia, phát triển chấm điểm tín dụng thay thế, thúc đẩy hợp tác ngân hàng - công ty công nghệ tài chính (Fintech) và tăng cường cơ chế thử nghiệm có kiểm soát gắn với giám sát rủi ro công nghệ. Phát triển mô hình cho vay số toàn diện được xem là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện và tăng trưởng kinh tế số bền vững.

Từ khóa: Cho vay số toàn diện; chuyển đổi số; Fintech; hạ tầng dữ liệu số; tài chính toàn diện.

END-TO-END DIGITAL LENDING DEVELOPMENT:
INTERNATIONAL EXPERIENCE AND LESSONS FOR VIETNAM

Abstract: In the context of rapid digital transformation, end-to-end digital lending is emerging as a core model in the financial and banking sector. This article analyzes the theoretical foundations, operational mechanisms, and practical development of this model in the United States, China, India, Singapore, and Kenya. The findings indicate that the success of digital lending is built upon three key pillars: Data infrastructure and digital identity systems; the application of Big Data and Artificial Intelligence (AI) in credit scoring; and a flexible regulatory framework that ensures financial stability and consumer protection. The full digitalization of the credit process helps shorten processing time, reduce costs, enhance risk management, and expand access to finance for customers without traditional credit histories.

Based on these insights, the article proposes several policy implications for Vietnam, including: Improving national data infrastructure; developing alternative credit scoring systems; promoting collaboration between banks and Fintech companies; and strengthening regulatory sandbox mechanisms associated with technology risk supervision. The development of end-to-end digital lending is considered a crucial solution to promote financial inclusion and sustainable growth of the digital economy.

Keywords: End-to-end digital lending; digital transformation; fintech; digital data infrastructure; financial inclusion.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

1. Giới thiệu

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, lĩnh vực tài chính - ngân hàng đang chứng kiến sự dịch chuyển sâu sắc từ mô hình truyền thống sang số hóa toàn diện. Cho vay số toàn diện được hiểu là quy trình tín dụng được số hóa hoàn toàn, từ định danh khách hàng điện tử (eKYC), thu thập và phân tích dữ liệu, chấm điểm tín dụng tự động, phê duyệt, giải ngân cho đến quản lý và thu hồi nợ trên nền tảng công nghệ tích hợp. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), số hóa dịch vụ tài chính giúp mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng, giảm chi phí giao dịch và nâng cao tính minh bạch của thị trường tài chính (WB, 2022). Đồng thời, Báo cáo của Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) nhấn mạnh rằng việc ứng dụng Big Data, AI và điện toán đám mây đang làm thay đổi căn bản mô hình đánh giá rủi ro tín dụng truyền thống (BIS, 2021).

Thực tiễn quốc tế cho thấy nhiều quốc gia đã phát triển thành công mô hình cho vay số toàn diện dựa trên các trụ cột như hạ tầng định danh số, hệ sinh thái dữ liệu mở và khung pháp lý linh hoạt. Ấn Độ nổi bật với hệ thống định danh số Aadhaar và kiến trúc India Stack, tạo nền tảng cho tín dụng số đại chúng; Trung Quốc phát triển mạnh mô hình cho vay dựa trên dữ liệu nền tảng công nghệ; trong khi Singapore xây dựng môi trường pháp lý thử nghiệm nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo tài chính (Quỹ Tiền tệ Quốc tế - IMF, 2023; Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế - OECD, 2021). Các kinh nghiệm này cho thấy, bên cạnh công nghệ, yếu tố thể chế, quản trị rủi ro và bảo vệ người tiêu dùng đóng vai trò quyết định trong bảo đảm sự phát triển bền vững của tín dụng số.

Tại Việt Nam, chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng đang được thúc đẩy mạnh mẽ theo định hướng của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), với mục tiêu nâng cao mức độ bao trùm tài chính và tăng hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, mô hình cho vay số hiện nay vẫn còn phân tán, chưa tích hợp đầy đủ theo chuỗi giá trị đầu cuối; hành lang pháp lý cho chia sẻ dữ liệu, định danh số và quản trị rủi ro công nghệ vẫn trong quá trình hoàn thiện. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu kinh nghiệm phát triển mô hình cho vay số toàn diện tại một số quốc gia, từ đó rút ra bài học phù hợp với điều kiện kinh tế - pháp lý của Việt Nam có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Nghiên cứu này tập trung phân tích các trụ cột cấu thành mô hình cho vay số tại các quốc gia tiêu biểu, đánh giá những điều kiện bảo đảm thành công, đồng thời đề xuất hàm ý chính sách nhằm xây dựng hệ sinh thái cho vay số an toàn, hiệu quả và bao trùm tại Việt Nam trong giai đoạn tới.

2. Lý thuyết cho vay số toàn diện

2.1. Khái niệm cho vay số toàn diện

Cho vay số toàn diện được hiểu là mô hình tín dụng trong đó toàn bộ quy trình cấp tín dụng - từ tiếp cận khách hàng, eKYC, thu thập và xử lý dữ liệu, chấm điểm tín dụng, phê duyệt, ký hợp đồng điện tử, giải ngân đến quản lý khoản vay và thu hồi nợ được thực hiện trên nền tảng công nghệ số tích hợp. Theo WB, số hóa dịch vụ tài chính giúp giảm chi phí giao dịch, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và thúc đẩy bao trùm tài chính, đặc biệt đối với nhóm khách hàng chưa có lịch sử tín dụng truyền thống (WB, 2022).

Ở góc độ cấu trúc hệ thống, BIS cho rằng, mô hình ngân hàng số và tín dụng số dựa trên ba trụ cột chính: (i) Big Data, (ii) Thuật toán phân tích và AI, (iii) Hạ tầng công nghệ như điện toán đám mây và giao diện lập trình ứng dụng (API) mở, tạo điều kiện cho xử lý tín dụng theo thời gian thực (BIS, 2021). Như vậy, cho vay số toàn diện không chỉ là số hóa quy trình hiện hữu mà là tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị tín dụng trên nền tảng dữ liệu và công nghệ.

2.2. Cơ chế vận hành của mô hình cho vay số toàn diện

Mô hình cho vay số toàn diện vận hành trên nền tảng tích hợp công nghệ, dữ liệu và quản trị rủi ro theo thời gian thực. Toàn bộ quy trình tín dụng được số hóa hoàn toàn, giảm thiểu can thiệp thủ công và tối ưu hóa dựa trên phân tích dữ liệu. Theo WB (2022), số hóa quy trình tài chính giúp giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian xử lý và mở rộng tiếp cận tín dụng. Cơ chế vận hành của mô hình này có thể khái quát qua các bước sau:

(1) Tiếp cận và thu thập dữ liệu khách hàng

Khách hàng truy cập nền tảng số (ứng dụng ngân hàng, website...) và thực hiện đăng ký vay. Hệ thống tự động thu thập dữ liệu eKYC, dữ liệu tài chính truyền thống (thu nhập, lịch sử tín dụng) và dữ liệu thay thế (hành vi tiêu dùng, thương mại điện tử, viễn thông…).

Theo BIS (2021), việc khai thác Big Data và dữ liệu phi truyền thống giúp nâng cao khả năng đánh giá rủi ro và giảm bất cân xứng thông tin.

(2) Chấm điểm tín dụng và ra quyết định tự động

Dữ liệu thu thập được xử lý thông qua các mô hình phân tích và thuật toán AI. Hệ thống tự động chấm điểm tín dụng, ước tính xác suất vỡ nợ và đề xuất hạn mức vay phù hợp.

Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (2022), ứng dụng AI trong hoạt động tín dụng số giúp cải thiện độ chính xác dự báo rủi ro và mở rộng tiếp cận tín dụng cho nhóm khách hàng “thin-file” - những người thiếu lịch sử tín dụng truyền thống.

(3) Phê duyệt và ký kết hợp đồng điện tử

Quyết định phê duyệt được thực hiện tự động dựa trên ngưỡng rủi ro đã thiết lập. Hợp đồng tín dụng được ký kết thông qua chữ ký điện tử và xác thực số. Quy trình này có thể hoàn tất trong vài phút, thay vì nhiều ngày như mô hình truyền thống. Nghiên cứu của BIS (2021) nhấn mạnh rằng, tự động hóa quy trình tín dụng giúp tăng hiệu quả vận hành và giảm rủi ro tác nghiệp.

(4) Giải ngân và quản lý khoản vay theo thời gian thực

Sau khi phê duyệt, khoản vay được giải ngân trực tuyến vào tài khoản khách hàng. Hệ thống tiếp tục theo dõi hành vi thanh toán và cập nhật hồ sơ tín dụng theo thời gian thực. Công nghệ phân tích dữ liệu được sử dụng để cảnh báo sớm rủi ro và tái định giá khoản vay khi cần thiết. Theo WB (2022), quản lý khoản vay dựa trên dữ liệu thời gian thực giúp nâng cao chất lượng giám sát và hạn chế nợ xấu.

(5) Thu hồi nợ và quản trị rủi ro vòng đời khoản vay

Hệ thống tự động nhắc nợ, phân loại nhóm nợ và kích hoạt quy trình thu hồi khi phát sinh rủi ro. Các thuật toán AI có thể dự báo khả năng quá hạn để đưa ra biện pháp can thiệp sớm.

Nghiên cứu của IMF (2022) cho rằng, quản trị rủi ro chủ động là yếu tố then chốt bảo đảm sự ổn định tài chính trong bối cảnh tín dụng số phát triển nhanh.

2.3. Vai trò của cho vay số toàn diện

Cho vay số toàn diện có vai trò đa chiều, tác động đến nhiều chủ thể trong hệ sinh thái tài chính - ngân hàng.

Thứ nhất, đối với khách hàng cá nhân và doanh nghiệp, mô hình này giúp mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng một cách nhanh chóng, thuận tiện và minh bạch. Nhờ ứng dụng e-KYC, chấm điểm tín dụng dựa trên Big Data và quy trình phê duyệt tự động, khách hàng có thể đăng ký, thẩm định và nhận giải ngân hoàn toàn trực tuyến, qua đó giảm chi phí thời gian và chi phí giao dịch (WB, 2022). Đối với doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ (MSMEs), đặc biệt là nhóm thiếu tài sản bảo đảm hoặc lịch sử tín dụng chính thức, cho vay số toàn diện tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn dựa trên dữ liệu thay thế như dòng tiền, hóa đơn điện tử, dữ liệu thương mại điện tử (OECD, 2020).

Thứ hai, đối với các tổ chức tín dụng và công ty Fintech, mô hình cho vay số toàn diện giúp tối ưu hóa quy trình vận hành, giảm chi phí xử lý hồ sơ, nâng cao năng suất lao động và cải thiện khả năng quản trị rủi ro. Việc tự động hóa quy trình tín dụng và ứng dụng phân tích dữ liệu theo thời gian thực cho phép tổ chức tín dụng nhận diện rủi ro sớm, phân loại khách hàng chính xác hơn và nâng cao chất lượng danh mục cho vay (Hội đồng Ổn định Tài chính - FSB, 2017). Đồng thời, mô hình này mở ra cơ hội phát triển sản phẩm cá nhân hóa và mở rộng thị phần trong môi trường cạnh tranh số.

Thứ ba, đối với cơ quan quản lý nhà nước, mô hình cho vay số toàn diện góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng giám sát hệ thống tài chính thông qua dữ liệu giao dịch được số hóa và lưu trữ tập trung. Dữ liệu lớn và báo cáo theo thời gian thực hỗ trợ cơ quan quản lý trong việc giám sát rủi ro hệ thống, phòng chống gian lận và xây dựng chính sách phù hợp với bối cảnh kinh tế số (Demirgüç-Kunt và cộng sự, 2022).

Thứ tư, đối với nền kinh tế, mô hình cho vay số toàn diện thúc đẩy tài chính toàn diện, gia tăng khả năng tiếp cận vốn, từ đó hỗ trợ tiêu dùng, đầu tư và phát triển khu vực kinh tế chính thức. Khi nguồn vốn được phân bổ hiệu quả hơn nhờ công nghệ và dữ liệu, chi phí vốn giảm và năng suất tổng thể của nền kinh tế được cải thiện, góp phần nâng cao tính cạnh tranh và ổn định tài chính dài hạn (WB, 2022).

Như vậy, mô hình cho vay số toàn diện không chỉ mang ý nghĩa công nghệ mà còn là công cụ chiến lược thúc đẩy bao trùm tài chính, nâng cao hiệu quả trung gian tài chính và hỗ trợ tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên kinh tế số.

3. Thực trạng phát triển mô hình cho vay số toàn diện ở một số quốc gia

3.1. Tại Mỹ

Tại Hoa Kỳ, cho vay số toàn diện đã đạt quy mô thị trường rất lớn và là một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất trong hệ thống tài chính số. Theo báo cáo của Mordor Intelligence (2024), quy mô thị trường cho vay số tại Mỹ ước đạt khoảng 457,29 tỉ USD vào năm 2024 và dự báo sẽ tăng lên 801,25 tỉ USD vào năm 2029, với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) khoảng 11,87%. Sự mở rộng này đến từ việc áp dụng sâu rộng công nghệ e-KYC, phân tích Big Data và tự động hóa phê duyệt, giúp thời gian xử lý hồ sơ giảm từ vài ngày xuống chỉ còn vài phút. Hệ thống quản lý tín dụng phát triển lâu đời giúp các tổ chức tín dụng giảm rủi ro bất cân xứng thông tin, còn khung chính sách và tiêu chuẩn bảo vệ người tiêu dùng tương đối rõ ràng đã tạo dựng niềm tin thị trường, khuyến khích Fintech mở rộng hoạt động. Kết quả là các sản phẩm cho vay cá nhân và cho vay trực tuyến tại Mỹ không chỉ cạnh tranh về giá mà còn mô phỏng trải nghiệm số tương đương các dịch vụ tài chính nền tảng toàn cầu (WB, 2020; FSB, 2022).

3.2. Tại Trung Quốc

Trung Quốc là ví dụ điển hình nhất của mô hình cho vay số toàn diện đạt quy mô cực nhanh nhờ sự tham gia của các nền tảng công nghệ lớn (BigTech). Dữ liệu từ nghiên cứu của Grand View (2024) cho thấy, quy mô thị trường cho vay số của Trung Quốc đạt khoảng 622,2 triệu USD năm 2024 và dự kiến tăng lên 2.624,6 triệu USD vào năm 2030, tương ứng tỉ lệ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) khoảng 27,7% giai đoạn 2025 - 2030. Nhiều sản phẩm tài chính do các công ty Fintech là Ant Group và WeBank cung cấp đã phục vụ hàng trăm triệu khách hàng cá nhân và doanh nghiệp nhỏ, tận dụng dữ liệu thanh toán di động và thương mại điện tử để chấm điểm tín dụng thay thế. Thành công của Trung Quốc bắt nguồn từ khả năng khai thác dữ liệu phi truyền thống quy mô lớn, hệ sinh thái thanh toán điện tử gần như phổ cập toàn dân cùng chiến lược kỹ thuật số hóa trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, việc gia tăng rủi ro hệ thống trong giai đoạn tăng trưởng nóng cũng khiến Nhà nước siết chặt quản lý từ năm 2020, chuyển trọng tâm sang kiểm soát rủi ro vĩ mô và bảo vệ người tiêu dùng (Nhóm Tư vấn Hỗ trợ Người nghèo - CGAP, 2018; FSB, 2022).

3.3. Tại Ấn Độ

Tại Ấn Độ, mô hình cho vay số toàn diện đang có sự tăng trưởng mạnh nhờ hạ tầng công cộng số hóa. Báo cáo của Ernst & Young (2023) chỉ ra rằng Ấn Độ có tới hơn 600 triệu giao dịch tài chính điện tử mỗi ngày thông qua hệ thống thanh toán UPI, tạo điều kiện thuận lợi để các ngân hàng và công ty Fintech triển khai sản phẩm tín dụng trực tuyến. Tính đến cuối năm 2025, chỉ khoảng 18% doanh nghiệp MSMEs sử dụng nền tảng cho vay số, tốc độ ưa chuộng thanh toán số lên tới gần 90% cho thấy tiềm năng mở rộng tiếp cận tín dụng số rất lớn (Economic Times, 2025). Nền tảng số quốc gia (Aadhaar, UPI...) của Ấn Độ giúp giảm đáng kể chi phí xác minh danh tính và dữ liệu thu nhập, cho phép phê duyệt khoản vay chỉ trong vài phút thay vì vài ngày. Những cải tiến này đã giúp Ấn Độ tăng tính bao trùm tài chính và mở rộng tín dụng cho khu vực phi chính thức, điều mà các thị trường khác gặp khó khăn hơn do thiếu hạ tầng dữ liệu tập trung (BIS, 2021; FT, 2025).

3.4. Tại Singapore

Mặc dù quy mô dân số nhỏ, Singapore lại nổi bật trong khu vực về chất lượng phát triển mô hình cho vay số toàn diện liên quan đến quản trị và khung chính sách. Dưới sự điều phối của Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS), Singapore đã phát triển hạ tầng số đồng bộ, cấp phép ngân hàng số và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát để thử nghiệm các mô hình mới, giúp giảm thời gian thẩm định tín dụng đến dưới 24 giờ cho nhiều sản phẩm trung và nhỏ (MAS, 2022). Theo MAS, các ngân hàng số như GXS Bank và Trust Bank đã tăng trưởng số lượng khách hàng từ mức vài chục nghìn kể từ khi cấp phép lên hàng trăm nghìn chỉ trong vài năm (MAS, 2022). Việc tích hợp dữ liệu định danh quốc gia và áp dụng ngân hàng mở cho phép các bên tham gia thu thập dữ liệu tài chính chính xác hơn, giảm rủi ro tín dụng và tăng hiệu quả quyết định tự động. Singapore là hình mẫu cho thấy một thị trường nhỏ nhưng phát triển ổn định, minh bạch và an toàn, nhờ nhấn mạnh quản trị rủi ro, an toàn dữ liệu và bảo vệ người tiêu dùng trong mỗi bước của chu trình cho vay.

3.5. Tại Kenya

Tại Kenya, cho vay số toàn diện gắn chặt với việc phổ cập thanh toán di động thông qua nền tảng M-Pesa - một trong những hệ thống di động tiền tệ lớn nhất châu Phi. Theo nghiên cứu của Björkegren và Grissen (2022), hơn 70% người tại Kenya đã sử dụng M-Pesa để giao dịch tài chính, trong đó một phần đáng kể sử dụng các sản phẩm cho vay liên kết M-Shwari và KCB M-Pesa (hai dịch vụ tài chính di động phổ biến tại Kenya). Việc thu thập dữ liệu hành vi thanh toán di động đã giúp các định chế tài chính chấm điểm tín dụng ngay cả khi khách hàng không có lịch sử ngân hàng truyền thống, mở rộng tiếp cận vốn cho các khu vực nông thôn và nhóm thu nhập thấp. Điểm thành công của Kenya là tận dụng toàn bộ hệ sinh thái sẵn có để triển khai tín dụng số, giúp tăng tỉ lệ bao trùm tài chính từ mức dưới 30% lên hơn 60% trong một thập kỷ (CGAP, 2018). Đây là mô hình điển hình cho thấy khi hạ tầng thanh toán số đủ rộng, cho vay số toàn diện có thể biến đổi cả hệ thống tài chính cho tầng lớp dân cư chưa được phục vụ.

4. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

Từ thực tiễn phát triển mô hình cho vay số toàn diện tại Hoa Kỳ, Trung Quốc, Ấn Độ, Singapore và Kenya, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam trong quá trình phát triển hệ sinh thái tín dụng số.

Thứ nhất, kinh nghiệm quốc tế cho thấy hạ tầng dữ liệu số và định danh điện tử đóng vai trò nền tảng quyết định đến mức độ “toàn diện” của quy trình cho vay. Ấn Độ và Singapore thành công nhờ xây dựng được hệ thống định danh quốc gia và cơ chế chia sẻ dữ liệu tài chính theo chuẩn API mở, giúp giảm đáng kể chi phí xác minh thông tin và rút ngắn thời gian thẩm định tín dụng. Điều này hàm ý rằng Việt Nam cần đẩy nhanh việc tích hợp cơ sở dữ liệu dân cư, dữ liệu thuế, bảo hiểm và thanh toán vào chuỗi giá trị tín dụng số, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý cho cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát.

Thứ hai, kinh nghiệm từ Hoa Kỳ và Trung Quốc cho thấy hệ sinh thái dữ liệu tín dụng đa chiều là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả chấm điểm và quản trị rủi ro. Trong khi Hoa Kỳ dựa trên hệ thống Credit Bureau phát triển lâu đời để chuẩn hóa đánh giá tín dụng, Trung Quốc tận dụng dữ liệu phi truyền thống từ thương mại điện tử và thanh toán số để mở rộng tiếp cận tín dụng cho nhóm khách hàng thiếu lịch sử tín dụng. Đối với Việt Nam, điều này đặt ra yêu cầu phát triển mô hình chấm điểm tín dụng thay thế, song song với việc tăng cường bảo vệ dữ liệu cá nhân và kiểm soát thiên lệch thuật toán nhằm bảo đảm tính công bằng và minh bạch.

Thứ ba, sự cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và ổn định tài chính là bài học cốt lõi. Trung Quốc cho thấy tốc độ tăng trưởng tín dụng số quá nhanh có thể làm gia tăng rủi ro hệ thống, trong khi Singapore minh chứng rằng mô hình “đổi mới có kiểm soát” thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và giám sát dựa trên rủi ro giúp duy trì sự ổn định dài hạn. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung thử nghiệm Fintech, xây dựng tiêu chuẩn quản trị rủi ro mô hình, kiểm toán thuật toán và cơ chế giám sát dữ liệu thời gian thực để hạn chế nguy cơ nợ xấu và rủi ro đạo đức.

Thứ tư, kinh nghiệm từ Kenya nhấn mạnh vai trò của hệ sinh thái thanh toán số trong thúc đẩy tài chính toàn diện. Khi thanh toán di động đạt độ phủ cao, dữ liệu giao dịch có thể được khai thác để hình thành hồ sơ tín dụng thay thế cho nhóm khách hàng chưa tiếp cận ngân hàng truyền thống. Việt Nam hiện có tốc độ tăng trưởng thanh toán không dùng tiền mặt cao và tỉ lệ sử dụng Smartphone lớn, đây là điều kiện thuận lợi để mở rộng cho vay vi mô và tín dụng cho các doanh nghiệp trên nền tảng số.

Tổng hợp các kinh nghiệm trên cho thấy, phát triển mô hình cho vay số toàn diện tại Việt Nam không chỉ là quá trình ứng dụng công nghệ, mà là quá trình tái cấu trúc hệ sinh thái tài chính theo hướng dữ liệu hóa, mở và có kiểm soát. Một chiến lược hiệu quả cần dựa trên bốn trụ cột: (i) Hạ tầng dữ liệu số quốc gia đồng bộ; (ii) Phát triển hệ sinh thái hợp tác ngân hàng - Fintech - BigTech; (iii) Khung pháp lý linh hoạt nhưng bảo đảm ổn định tài chính; (iv) Định hướng tài chính toàn diện gắn với bảo vệ người tiêu dùng. Đây sẽ là nền tảng để Việt Nam phát triển mô hình cho vay số toàn diện đầu cuối theo hướng bền vững và phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.

5. Kết luận

Cho vay số toàn diện đã chứng minh là mô hình cốt lõi trong quá trình chuyển đổi số ngành tài chính - ngân hàng tại nhiều quốc gia phát triển và mới nổi. Việc số hóa toàn bộ quy trình từ tiếp cận khách hàng, thẩm định, phê duyệt đến giải ngân và quản lý sau vay giúp rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí vận hành, mở rộng tiếp cận tín dụng cho nhóm khách hàng chưa được phục vụ đầy đủ và nâng cao khả năng kiểm soát rủi ro nhờ phân tích dữ liệu thời gian thực. Đối với Việt Nam, phát triển cho vay số toàn diện không chỉ nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức tín dụng mà còn thúc đẩy tài chính toàn diện, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, qua đó đóng góp vào tăng trưởng kinh tế số bền vững trong giai đoạn tới.

Tài liệu tham khảo

1. BIS (2021), Sound practices: Implications of fintech developments for banks and bank supervisors.

2. Björkegren, D., & Grissen, D. (2022), Mobile money lending and the rise of digital credit in Kenya. arXiv.

3. CGAP (2018), Big Data and small credit: The digital revolution and its impact on emerging market consumers. WB Group.

4. Diamond, D. W. (1984), Financial intermediation and delegated monitoring. The Review of Economic Studies, 51(3), 393-414. https://doi.org/10.2307/2297430

5. Demirgüç-Kunt, A., Klapper, L., Singer, D., Ansar, S., & Hess, J. (2022), The Global Findex Database 2021: Financial inclusion, digital payments, and resilience in the age of Covid-19.

6. Economic Times (2025), 18% of MSMEs use digital lending platforms; 90% accept online payments.

7. EY (2023), Digital India: Technology, Growth & Inclusion.

8. Financial Times (2025), India taps homegrown digital payment network to widen access to credit.

9. FSB (2017), Financial stability implications from FinTech: Supervisory and regulatory issues that merit authorities’ attention.

10. FSB (2022), Assessment of risks to financial stability from fintech.

11. Grand View Research (2024), Digital Lending Platform Market Outlook.

12. IMF (2023), Fintech and financial services: Initial considerations.

13. IMF (2022), The rise of digital lending and its implications for financial stability.

14. MAS (2022), Financial stability review. Singapore.

15. Mordor Intelligence (2024), United States digital lending market - Growth, trends and forecast (2024-2029). Hyderabad: Mordor Intelligence.

16. OECD (2021), Digital disruption in banking and its impact on competition. OECD Publishing.

17. Schumpeter, J. A. (1934), The theory of economic development. Harvard University Press.

18. Stiglitz, J. E., & Weiss, A. (1981), Credit rationing in markets with imperfect information. The American Economic Review, 71(3), 393-410.

19. WB (2020), Digital financial services. Washington, DC: WB.

20. WB (2022), Digital financial services. WB Group.