 |
| Ảnh minh họa (Nguồn: Internet) |
Điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) linh hoạt trong bối cảnh nhiều thách thức
Theo đánh giá của NHNN, thời gian gần đây, tình hình quốc tế diễn biến phức tạp, khó lường, đặc biệt là diễn biến leo thang căng thẳng địa chính trị, quân sự tại khu vực Trung Đông khiến giá dầu tăng cao, tạo áp lực lên lạm phát của các quốc gia đã đặt ra nhiều thách thức đối với công tác điều hành CSTT và hoạt động ngân hàng.
Trước bối cảnh đó, bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã chủ động, kịp thời triển khai các giải pháp điều hành nhằm góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. NHNN đã phối hợp đồng bộ các công cụ CSTT để đáp ứng được đầy đủ các nhu cầu thanh toán, chi trả của nền kinh tế, ổn định thị trường tiền tệ.
Trong 3 tháng đầu năm 2026, NHNN đã điều hành CSTT chủ động, linh hoạt để góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Cụ thể:
(i) Điều hành nghiệp vụ thị trường mở linh hoạt, chủ động, phù hợp với diễn biến thị trường và mục tiêu CSTT, chào mua có kỳ hạn giấy tờ có giá hằng ngày với khối lượng phù hợp, kỳ hạn đa dạng để hỗ trợ thanh khoản, ổn định thị trường tiền tệ.
(ii) Điều hành tỉ giá và thị trường ngoại tệ phù hợp với điều kiện thị trường, hấp thu các cú sốc; phối hợp đồng bộ các công cụ, CSTT, bán ngoại tệ can thiệp để ổn định thị trường ngoại tệ, ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát lạm phát.
(iii) Điều hành tín dụng bám sát chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng với định hướng 15% để các tổ chức tín dụng (TCTD) thực hiện; yêu cầu TCTD kiểm soát chặt tăng trưởng tín dụng đối với lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, lĩnh vực bất động sản, hướng dòng vốn tín dụng vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng, phù hợp với năng lực quản trị rủi ro, hạn chế nợ xấu gia tăng, đảm bảo an toàn hoạt động.
(iv) Tiếp tục giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm tạo điều kiện cho TCTD tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp từ NHNN để hỗ trợ nền kinh tế. Đồng thời, NHNN chỉ đạo TCTD tiếp tục duy trì công bố lãi suất cho vay bình quân, chênh lệch lãi suất tiền gửi và cho vay bình quân.
Theo báo cáo từ Vụ CSTT (NHNN), đến ngày 10/3/2026, lãi suất tiền gửi bình quân của các giao dịch phát sinh mới tăng 0,31% so với cuối năm 2025.
Trên thị trường, từ trước và sau Tết Nguyên đán năm 2026, các NHTM liên tục điều chỉnh tăng lãi suất huy động VND nhằm thu hút tiền gửi từ dân cư. Thực tế tại một số ngân hàng, bước sang tháng 4/2026 đà tăng chưa dừng lại, có nhiều ngân hàng tiếp tục tăng lãi suất tiền gửi. Lãi suất ngân hàng không chỉ sôi động tại khối ngân hàng trong nước, mà các chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam cũng tích cực tham gia cuộc đua huy động tiền gửi. Một loạt chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam vừa cập nhật biểu lãi suất huy động mới trong những ngày đầu tháng 4/2026, so với thời điểm cuối tháng 12/2025, hầu hết các ngân hàng này đều tăng lãi suất huy động tiền gửi VND, nhiều ngân hàng huy động thực tế trên 9%/năm.
Trước diễn biến tăng lãi suất huy động tại các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trước đó, NHNN đã có Công văn số 2342/NHNN-CSTT ngày 30/3/2026 yêu cầu các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tập trung triển khai các giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất thị trường, góp phần ổn định thị trường tiền tệ, cụ thể: Thực hiện nghiêm các quy định của NHNN về lãi suất; tăng cường hoạt động kiểm soát, kiểm tra nội bộ, chấn chỉnh, xử lý nghiêm, kịp thời các hành vi vi phạm về lãi suất; cân đối nguồn vốn, sử dụng vốn đảm bảo thanh khoản và khả năng chi trả của TCTD, không gây xáo trộn mặt bằng lãi suất thị trường; tiếp tục công bố thông tin lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử của ngân hàng nhằm cung cấp thông tin cho khách hàng tham khảo khi tiếp cận vốn vay.
Tuy nhiên, mặt bằng lãi suất có sức ép tăng cao do tác động của nhiều yếu tố như: Huy động vốn toàn hệ thống TCTD có thể bị ảnh hưởng và cạnh tranh từ các kênh đầu tư khác dẫn đến lãi suất tiền gửi có xu hướng tăng từ cuối năm 2025 sau một thời gian duy trì ổn định; tăng trưởng tín dụng cao hơn tăng trưởng huy động vốn cho thấy cầu vốn tín dụng ở mức cao nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo Vụ Dự báo, thống kê - Ổn định tiền tệ, tài chính (NHNN), tính đến cuối tháng 3/2026, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 2,65% đạt 19,08 triệu tỉ đồng.
Tiếp tục điều hành CSTT phù hợp, sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản cho các NHTM
Trong thời gian tới, nhiều tổ chức quốc tế lớn đánh giá tình hình thế giới tiếp tục bất định, khó dự báo, nhiều rủi ro tác động đến tăng trưởng, lạm phát và ổn định kinh tế toàn cầu. Xung đột tại Trung Đông trong nửa đầu năm 2026 đang tạo ra một "cú sốc năng lượng" nghiêm trọng nhất từ trước đến nay, làm đảo ngược các kỳ vọng tích cực trước đó về kinh tế toàn cầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các tổ chức lớn đang xem xét hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu (trước đó là 3,3% cho năm 2026) do tác động của chiến sự Trung Đông. Allianz dự báo GDP toàn cầu chỉ đạt +2,6% (giảm 0,5 điểm phần trăm so với dự kiến). Xung đột gây ra cú sốc giá hàng hóa, khiến lạm phát khó hạ nhiệt. Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo tăng trưởng thương mại năm 2026 sẽ chậm lại do chi phí vận tải và năng lượng tăng cao, đe dọa chuỗi cung ứng thực phẩm và dịch vụ. Các ngân hàng trung ương có thể phải tạm hoãn lộ trình cắt giảm lãi suất để đối phó với lạm phát mới.
Theo các chuyên gia, khả năng giảm lãi suất tại Việt Nam trong thời gian tới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào ba biến số: Lạm phát, tỉ giá và diễn biến tín dụng - tăng trưởng. Nếu lạm phát tiếp tục bị đẩy lên bởi giá xăng dầu, giá dịch vụ công, giá lương thực…, cơ quan điều hành sẽ rất khó nới lỏng CSTT vì phải giữ ổn định sức mua của đồng tiền. Nếu tỉ giá còn nhiều áp lực do đồng USD mạnh, dòng vốn quốc tế biến động, cán cân thương mại không thuận lợi, thì việc giữ lãi suất VND ở mức tương đối cao là cách để giảm áp lực lên tỉ giá và dòng vốn.
Ngược lại, nếu lạm phát được kiểm soát quanh mục tiêu, tỉ giá ổn định hơn, trong khi tín dụng tăng chậm, tăng trưởng không đạt kỳ vọng, sức ép phải điều chỉnh giảm dần lãi suất để hỗ trợ kinh tế sẽ tăng lên. Khi đó, khả năng xuất hiện các đợt giảm lãi suất nhỏ, từng bước, từ cuối năm nay hoặc năm sau là có cơ sở hơn.
Trong khi đó, lãi suất cho vay thực tế có thể phân hóa rõ. Doanh nghiệp có tài chính lành mạnh, lịch sử tín dụng tốt và thuộc ngành ưu tiên có thể được giảm nhẹ lãi suất hoặc hưởng thêm ưu đãi phí; trong khi nhóm rủi ro cao vẫn khó giảm, thậm chí duy trì ở mức cao. Sự chênh lệch giữa các ngân hàng cũng sẽ rõ nét hơn. Ngân hàng lớn, có tỉ lệ tiền gửi không kỳ hạn cao và chi phí vốn thấp, có thể giữ lãi suất huy động ở mức hợp lý và linh hoạt điều chỉnh lãi suất cho vay. Ngược lại, ngân hàng nhỏ, phụ thuộc nhiều vào vốn kỳ hạn dài và thị trường liên ngân hàng, sẽ khó giảm lãi suất sớm, thậm chí phải tăng khuyến mại để giữ khách.
Về định hướng điều hành thời gian tới, trả lời tại Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà cho biết, NHNN sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình kinh tế thế giới và trong nước để điều hành CSTT chủ động, linh hoạt, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm và các chính sách vĩ mô khác nhằm kiên định ưu tiên mục tiêu kiểm soát lạm phát, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững. Trong đó, NHNN sẽ theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước, quốc tế và lãi suất thị trường để điều hành lãi suất phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô, lạm phát và mục tiêu CSTT; sử dụng linh hoạt các công cụ, biện pháp để hỗ trợ thanh khoản cho các TCTD; tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến lãi suất tiền gửi và cho vay, việc công bố lãi suất cho vay trên trang thông tin điện tử của ngân hàng.
NHNN cho biết sẽ có giải pháp điều hành CSTT phù hợp, sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản cho các NHTM; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện của ngân hàng đối với chủ trương, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và NHNN về lãi suất tiền gửi và cho vay; xử lý nghiêm hành vi vi phạm trong hoạt động huy động vốn và cấp tín dụng của các NHTM.
Về phía các TCTD, cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp theo chỉ đạo của NHNN tại Công văn số 2342/NHNN-CSTT ngày 30/3/2026 nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, đồng thời đảm bảo cân đối giữa tăng trưởng tín dụng với tăng trưởng huy động vốn.
Trong bối cảnh khó hạ mạnh lãi suất do áp lực lạm phát và tỉ giá, Nhà nước có thể hỗ trợ doanh nghiệp bằng cách cắt giảm các chi phí khác như thủ tục hành chính, trong phê duyệt dự án, cũng như chi phí tuân thủ về thuế, hải quan và đất đai. Đồng thời, cần những giải pháp đồng bộ từ Chính phủ nhằm phát triển thị trường vốn, trong đó có thị trường chứng khoán, từ đó giảm sự lệ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
Về phía các doanh nghiệp, khi lãi suất cho vay tăng cao, chi phí vốn đội lên đáng kể, gây áp lực trực tiếp đến dòng tiền và lợi nhuận. Để thích ứng, các doanh nghiệp cần ưu tiên quản trị thanh khoản. Đây là vấn đề quan trọng hàng đầu để đảm bảo doanh nghiệp duy trì được hoạt động bình thường trong bối cảnh chi phí vốn tăng.
Mặt khác, doanh nghiệp cần tối ưu hóa vòng quay vốn, trong đó tập trung thu hồi nợ nhanh hơn và quản lý hàng tồn kho hiệu quả để giảm nhu cầu vay vốn lưu động bổ sung; tái cấu trúc nguồn vốn và nợ vay; sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý, tránh phụ thuộc quá mức vào vốn vay, đặc biệt trong giai đoạn biến động, để giảm rủi ro tài chính; xem xét sử dụng các khoản vay ngắn hạn để linh hoạt điều chỉnh khi thị trường thay đổi, tránh bị kẹt trong các hợp đồng dài hạn với lãi suất cao; đa dạng hóa nguồn vốn, thay vì chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp có thể tìm kiếm các nguồn tài chính khác như thu hút vốn đầu tư trực tiếp hoặc phát hành trái phiếu phù hợp.
Bên cạnh đó, cần áp dụng các biện pháp tăng doanh thu như nâng cao chất lượng sản phẩm, chính sách giá cạnh tranh và cải thiện dịch vụ hậu mãi; nghiên cứu các sản phẩm tài chính như hợp đồng tương lai lãi suất hoặc hoán đổi lãi suất để cố định chi phí vay.
Tài liệu tham khảo
1. NHNN (2026), https://sbv.gov.vn/vi/w/ng%C3%A2n-h%C3%A0ng-nh%C3%A0-n%C6%B0%E1%BB%9Bc-vi%E1%BB%87t-nam-h%E1%BB%8Dp-tri%E1%BB%83n-khai-c%C3%B4ng-t%C3%A1c-ng%C3%A2n-h%C3%A0ng
2. S&P Global (2026), https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/global-economic-outlook-q2-2026-middle-east-war-dents-the-forecast-s101677805#:~:text=Key%20Takeaways,have%20shifted%20to%20the%20downside
3. WTO (2026), https://www.wto.org/english/news_e/news26_e/stat_19mar26_329_e.htm#:~:text=World%20trade%20is%20set%20to,boom%20in%20AI%20spending%20continues
Linh Anh
NHNN
