Sự phục hồi và mở rộng thị trường ngoại hối toàn cầu trong bối cảnh biến động của nền kinh tế thế giới

1. Thị trường ngoại hối sôi động trở lại trên toàn cầu

Kết quả điều tra năm 2025 do BIS công bố ngày 08/12/2025 cho thấy thị trường ngoại hối toàn cầu đã sôi động trở lại kể từ đầu quý II/2025. Doanh thu giao dịch hằng ngày trên thị trường ngoại hối năm 2025 đạt trung bình 9,6 nghìn tỉ USD. Con số này tăng 28% so với kỳ khảo sát gần nhất vào năm 2022 là khoảng 7,5 nghìn tỉ USD (khảo sát của BIS được thực hiện định kỳ 3 năm/lần), đạt mức cao nhất từ trước tới nay. Động lực chủ yếu thúc đẩy làn sóng giao dịch này đến từ mức độ bất ổn gia tăng và xu hướng suy yếu của đồng USD sau các thông báo áp thuế quan của Mỹ, khiến nhu cầu phòng ngừa rủi ro tiền tệ tăng mạnh. Theo đó, giao dịch giao ngay và hợp đồng kỳ hạn gia tăng đáng kể khi các thành viên thị trường chủ động điều chỉnh danh mục đầu tư và chiến lược quản trị rủi ro. Bối cảnh này được kích hoạt bởi chu kỳ thắt chặt tiền tệ bắt đầu từ năm 2022, làm chi phí phòng hộ tăng cao khiến nhiều nhà đầu tư không còn khả năng tự bảo vệ trước biến động tỉ giá, qua đó làm gia tăng quy mô giao dịch. Trong khi đó, thị trường hoán đổi ngoại tệ liên ngân hàng tiếp tục trầm lắng do nhu cầu quản lý thanh khoản suy giảm và cơ hội khai thác chênh lệch tỉ giá chéo hạn chế. So với các năm trước, các nhà quản lý ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường vốn để quản trị rủi ro, đồng thời nâng cao năng lực nội bộ hóa các giao dịch của khách hàng, qua đó góp phần từng bước lập lại trật tự trên thị trường ngoại hối kể từ đầu quý II/2025.

Trong ba thập niên trước, quy mô giao dịch ngoại hối toàn cầu không chỉ vượt xa tốc độ tăng trưởng của GDP thế giới và thương mại quốc tế, mà còn gia tăng với tốc độ ngày càng nhanh. Nếu như năm 1992, giá trị giao dịch ngoại tệ toàn cầu gấp khoảng 12 lần GDP thế giới, thì đến năm 2025 con số này đã tăng lên gần 30 lần. Riêng trong năm 2025, quy mô giao dịch ngoại hối toàn cầu cao gấp khoảng 70 lần giá trị thương mại toàn cầu, gần gấp đôi mức tương quan ghi nhận vào năm 1992. Đà tăng mạnh mẽ của hoạt động giao dịch ngoại tệ phản ánh mức độ phát triển ngày càng sâu rộng của hệ thống tài chính toàn cầu, đồng thời cho thấy sự tham gia ngày càng lớn của các định chế tài chính phi ngân hàng (NBFIs) trên thị trường ngoại hối.

Cuộc khảo sát định kỳ của BIS vào năm 2022 cho thấy, sự gia tăng giá trị giao dịch ngoại hối chủ yếu được thúc đẩy bởi giao dịch giữa các đại lý báo cáo và định chế tài chính. Cả giao dịch giao ngay, hợp đồng kỳ hạn và quyền chọn với những đối tác này đều tăng đáng kể. Những công cụ này có thể được sử dụng để điều chỉnh nguy cơ rủi ro tiền tệ trên vị thế hiện tại hoặc đầu cơ trên sự vận động tiền tệ tương lai. Tăng trưởng doanh thu hoán đổi ngoại tệ chủ yếu bắt nguồn từ giao dịch với các nhà đầu tư tổ chức, phản ánh nguồn vốn của họ và nhu cầu tiền tệ chéo. Tuy nhiên, giao dịch hoán đổi ngoại tệ tổng thể chỉ tăng nhẹ sau năm 2022, phản ánh tình trạng trì trệ của hoạt động liên ngân hàng toàn cầu.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

2. Một số yếu tố định hình giá trị ngoại tệ

Thông báo về những thay đổi lớn trong chính sách thương mại của Mỹ vào tháng 4/2025, cùng với diễn biến suy yếu của đồng USD ngoài kỳ vọng được thể hiện qua sự đảo chiều đột ngột trong mối tương quan giữa USD và các nhóm tài sản chủ chốt, khiến thị trường rơi vào trạng thái xáo trộn, buộc các chủ thể tham gia thị trường phải nhanh chóng triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro trước nguy cơ đồng USD tiếp tục mất giá. Diễn biến này góp phần thúc đẩy doanh thu từ các giao dịch kỳ hạn gia tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư chủ động cắt giảm tỉ trọng nắm giữ tài sản bằng đồng USD, qua đó khiến USD suy yếu thêm so với các đồng tiền khác. Do không phát sinh nhu cầu cấp vốn thông qua các giao dịch hoán đổi ngoại tệ, hoạt động kinh doanh trong phân khúc này vì vậy tiếp tục duy trì trạng thái trầm lắng.

Bên cạnh các cú sốc ngắn hạn, những động lực trung hạn đã tạo lập nền tảng ban đầu, qua đó khuếch đại vai trò của hoạt động phòng hộ ngoại hối trong tháng 4/2025. Nhu cầu điều chỉnh vị thế phòng hộ đối với USD trở nên cấp thiết khi nhiều nhà đầu tư bước vào giai đoạn biến động với tỉ lệ phòng hộ thấp. Đây là hệ quả của chi phí phòng hộ gia tăng mạnh trong bối cảnh chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu giai đoạn 2022 - 2023, khi lãi suất ngắn hạn tại Mỹ tăng nhanh, nới rộng chênh lệch lãi suất giữa các khu vực. Ngoài ra, một số thành viên thị trường đã giảm lượng USD cần nắm giữ, trong khi những thành viên khác lại tận dụng cơ hội này để đầu cơ. Vì thế, danh mục đầu tư giao ngay tăng cao, đồng thời, biến động tỉ giá bất thường đã thúc đẩy hoạt động đầu cơ bởi các quỹ phòng hộ và kinh doanh chứng khoán.

Mặc dù thị trường ngoại hối biến động mạnh, các nhà tạo lập thị trường vẫn cho thấy năng lực nội bộ hóa giao dịch ngày càng được củng cố so với những năm trước. Thông qua việc cân đối giao dịch của khách hàng ngay trên sổ sách, nhiều đại lý đã giảm đáng kể nhu cầu phòng hộ với đối tác bên ngoài, qua đó hạn chế tác động lan tỏa của các luồng giao dịch lên thị trường. Bên cạnh đó, doanh thu nội bộ giữa các bộ phận tăng nhanh hơn tổng doanh thu nội bộ của hệ thống đại lý, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của các thị trường vốn nội bộ trong quản trị rủi ro tiền tệ.

3. Giao dịch ngoại tệ tăng cao

Với mức doanh thu giao dịch trung bình hằng ngày trên thị trường ngoại hối năm 2025 đạt mức tăng cao nhất từ trước đến nay, phản ánh phản ứng mạnh mẽ của thị trường trước các sự kiện bất thường, đặc biệt là tình trạng biến động leo thang và sự suy yếu của đồng USD sau thông báo đầu tháng 4/2025 của Mỹ về chính sách thuế quan mới. Thông báo thuế quan đã đẩy giao dịch ngoại tệ tăng đáng kể, với mức đóng góp khoảng 1,5 nghìn tỉ USD trong tổng doanh thu ngoại tệ. Giá trị hợp đồng giao ngay năm 2025 tăng gần 2 lần so với năm 2022 và đạt trên 440 tỉ USD; doanh thu ngoại tệ từ giao dịch giao ngay và hợp đồng kỳ hạn với các với các ngân hàng không báo cáo (các ngân hàng không thuộc nhóm tổ chức trực tiếp tham gia báo cáo dữ liệu trong cuộc điều tra thị trường ngoại hối của BIS) năm 2025 lần lượt tăng 57% và 132% so với năm 2022. Mặc dù hoán đổi ngoại tệ trầm lắng, nhưng giao dịch của các đại lý với các nhà đầu tư tổ chức năm 2025 tăng 18%; các hợp đồng quyền chọn tăng trên 150% so với năm 2022.

Trong năm 2025, các đại lý đã tăng cường quản lý rủi ro phát sinh từ giao dịch nội bộ mà không dựa vào các thị trường bên ngoài để phòng hộ, giao dịch nội bộ giữa các nhóm vì thế tăng cao hơn nhiều so với tổng giao dịch nội bộ. Trong giao dịch hoán đổi ngoại tệ, giao dịch nội bộ giữa các nhóm tăng 42%, trong khi giao dịch với những đại lý khác giảm tới 4%, dẫn đến mức tăng chung chỉ đạt 8%. Về giao dịch giao ngay và hợp đồng kỳ hạn, giao dịch nội bộ giữa các nhóm lần lượt tăng 128% và 85% so với năm 2022.

4. Phòng hộ ngoại tệ giảm dần trong bối cảnh chi phí tăng cao

Mặc dù thông báo thuế quan đã gây tác động quá mức, nhưng các yếu tố dài hạn cũng đóng góp vào doanh thu ngoại tệ trong năm 2025. Chính sách tiền tệ thắt chặt trên toàn cầu, nhất là tại Mỹ trong năm 2022 - 2023 đã đẩy chi phí phòng hộ ngoại tệ tăng cao và định hình thị trường cho đến tháng 4/2025. Trong thời kỳ này, giao dịch hoán đổi liên ngân hàng trầm lắng, nhưng hợp đồng kỳ hạn đã lấy lại động lượng. Động thái thu hẹp thanh khoản quá mức thông qua thắt chặt định lượng tại những đồng tiền chủ chốt và ít có cơ hội tận dụng chênh lệch tiền tệ chéo có thể đã đóng góp vào xu hướng sụt giảm doanh thu hoán đổi ngoại tệ liên ngân hàng.

Từ năm 2022, lãi suất ngắn hạn tăng nhanh đã đẩy chi phí dự phòng rủi ro cho đồng USD tăng cao. Đối với các nhà đầu tư nước ngoài đang hoạt động tại Mỹ, lãi suất đồng USD tăng cao đã nâng thêm mức độ khác biệt giữa lãi suất đồng USD ngắn hạn với những đồng bản tệ khác. Để đối phó, nhiều định chế tài chính trong diện phải dự phòng rủi ro tiền tệ (như bảo hiểm nhân thọ và quỹ hưu trí) đã giảm đáng kể tỉ trọng dự phòng, từ năm 2022 - 2024, khu vực bảo hiểm nhân thọ tại Nhật Bản đã giảm tỉ lệ phòng hộ từ gần 60% xuống 40%, các quỹ hưu trí tại Hà Lan giảm từ 30% xuống 25%... Trên toàn cầu, xu hướng này cũng thể hiện qua động thái thu hẹp tỉ lệ phòng hộ ngoại tệ. Dư nợ USD ngoại bảng ròng tại các ngân hàng Mỹ và châu Âu giảm từ 1.000 tỉ USD vào năm 2022 xuống 600 tỉ USD vào cuối năm 2024, phù hợp với xu hướng giảm nhu cầu của các khách hàng phi ngân hàng về dự phòng USD. Do chi phí hoán đổi và hợp đồng kỳ hạn ngoại tệ tăng cao, một số thành viên thị trường đã chuyển sang sử dụng quyền chọn làm công cụ phòng hộ. Từ năm 2022 - 2025, giao dịch quyền chọn tiền tệ phi tập trung tăng trên 2 lần, từ 303 tỉ USD lên 634 tỉ USD. Tại các nước mới nổi (EMEs), hợp đồng quyền chọn cũng vận động theo xu hướng chung, nhưng kết thúc với thay đổi ngược lại, do lãi suất tại nhiều EMEs (nhất là tại Mỹ Latinh) tăng cao trước các động thái tăng lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

5. Kết luận

Kết quả khảo sát năm 2025 của BIS cho thấy thị trường ngoại hối toàn cầu đã sôi động trở lại. Trong năm 2025, giao dịch ngoại tệ toàn cầu đã tăng cao kỷ lục; các nhà đầu tư đã giảm dần chi phí phòng hộ sau thời gian chi phí tăng cao theo xu hướng thắt chặt tiền tệ toàn cầu từ năm 2022. Thị trường ngoại tệ đã hấp thụ các cú sốc bắt nguồn từ những bất ổn toàn cầu xảy ra trong tháng 4/2025, khi nhiều thành viên thị trường đã điều chỉnh rủi ro liên quan đến hoạt động đầu tư USD thông qua phái sinh ngoại tệ hơn là bán tài sản để thực hiện các nghĩa vụ tài chính. Mặc dù thị trường có nhiều biến động nhưng các đại lý vẫn có đầy đủ năng lực để bảo đảm các giao dịch ngoại tệ diễn ra hiệu quả, góp phần duy trì thanh khoản, ổn định hoạt động thị trường và hạn chế sự lan truyền rủi ro.