Sàn giao dịch vàng quốc gia: Lựa chọn chuẩn vàng và ý nghĩa đối với ổn định kinh tế vĩ mô

Tóm tắt: Thị trường vàng Việt Nam trong hơn một thập kỷ qua luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với ổn định kinh tế vĩ mô, thể hiện qua biến động giá mạnh, chênh lệch kéo dài giữa giá vàng trong nước và quốc tế, cũng như sự phân tán và thiếu chuẩn hóa trong hoạt động giao dịch. Trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP ngày 26/8/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03/4/2012 về quản lý hoạt động kinh doanh vàng, việc nghiên cứu xây dựng Sàn giao dịch vàng quốc gia được xem là giải pháp quan trọng nhằm chuẩn hóa thị trường, tăng cường minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với thị trường vàng.

Bài viết phân tích vai trò của Sàn giao dịch vàng quốc gia dưới góc độ lựa chọn chuẩn vàng - yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả vận hành của sàn và sự ổn định của thị trường. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, bài viết làm rõ ưu điểm của chuẩn vàng LBMA (London Bullion Market Association - Hiệp hội Thị trường Vàng London) trong quản lý vàng miếng và liên thông giá vàng trong nước với thị trường quốc tế, đồng thời phân tích tính phù hợp của chuẩn SBMA (Singapore Bullion Market Association - Hiệp hội Thị trường Vàng Singapore) đối với phát triển ngành vàng trang sức và chuỗi cung ứng khu vực. Từ đó, bài viết đề xuất cách tiếp cận kết hợp LBMA - SBMA nhằm đạt được mục tiêu kép: Vừa kiểm soát chặt chẽ thị trường vàng miếng, vừa thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành vàng trang sức Việt Nam.

Từ khóa: Thị trường vàng, Sàn giao dịch vàng quốc gia, chuẩn LBMA, chuẩn SBMA, ổn định kinh tế vĩ mô.

NATIONAL GOLD EXCHANGE: THE CHOICE OF GOLD STANDARDS AND IMPLICATIONS FOR MACROECONOMIC STABILITY

Abstract: Over the past decade, Vietnam’s gold market has continuously harbored significant risks to macroeconomic stability, as evidenced by sharp price volatility, a persistent gap between domestic and international gold prices, and fragmented, insufficiently standardized trading practices. In the context of the Government’s promulgation of Decree No. 232/2025/NĐ-CP dated August 26, 2025, amending and supplementing a number of provisions of Decree No. 24/2012/NĐ-CP dated April 3, 2012 on the management of gold trading activities, the study of establishing a National Gold Exchange is regarded as an important solution to standardize the market, enhance transparency, and improve the effectiveness of state management over the gold market.

This article analyzes the role of a National Gold Exchange from the perspective of gold standard selection - a factor that plays a decisive role in the operational efficiency of the exchange and overall market stability. Drawing on international experience, the article highlights the advantages of the LBMA (London Bullion Market Association) standard in the management of gold bullion and in linking domestic gold prices with international markets, while also examining the suitability of the SBMA (Singapore Bullion Market Association) standard for the development of the jewelry gold industry and regional supply chains. On this basis, the article proposes a combined LBMA - SBMA approach to achieve a dual objective: Ensuring stringent control over the gold bullion market while promoting production, exports, and enhancing the competitiveness of Vietnam’s jewelry gold industry.

Keywords: Gold market, National Gold Exchange, LBMA standard, SBMA standard, macroeconomic stability.

Ảnh minh họa (Nguồn: Internet)

1. Sự cần thiết của một sàn giao dịch vàng chính thức

Thực tiễn cho thấy thị trường vàng Việt Nam hiện nay tồn tại ba hạn chế cơ bản:

Thứ nhất, hoạt động mua bán vàng chủ yếu diễn ra thông qua mạng lưới các cửa hàng nhỏ lẻ, thiếu sự chuẩn hóa về quy trình, tiêu chuẩn và cơ chế giám sát. Tình trạng mỗi nơi một giá, cùng với sự không đồng nhất về chất lượng vàng, khiến người tiêu dùng khó phân biệt vàng đạt chuẩn và vàng không đạt chuẩn. Chính sự phân mảnh này làm gia tăng mức độ nhiễu loạn giá cả, góp phần kéo dài chênh lệch giữa giá vàng trong nước và giá vàng thế giới.

Thứ hai, thị trường hiện thiếu một hệ thống chính thức về lưu ký, giao nhận và thanh toán bù trừ cho giao dịch vàng. Giao dịch vẫn mang nặng tính thủ công, làm gia tăng rủi ro tranh chấp và gian lận, đồng thời gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc theo dõi dòng chảy vàng trong nền kinh tế. Trong khi đó, thông lệ quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc và phòng, chống rửa tiền, minh bạch hóa giao dịch tài sản.

Thứ ba, ngành vàng trang sức trong nước chưa thể phát triển tương xứng với tiềm năng. Chi phí tiếp cận vàng nguyên liệu cao, nguồn cung thiếu ổn định và thiếu minh bạch đã hạn chế khả năng mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vàng khu vực và toàn cầu, mặc dù Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực và tay nghề chế tác.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành một sàn giao dịch vàng chính thức, vận hành theo chuẩn mực quốc tế, là yêu cầu khách quan nhằm tăng cường tính minh bạch, thiết lập kỷ luật thị trường và hỗ trợ mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô.

2. Lựa chọn chuẩn vàng - yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của sàn giao dịch vàng

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, thành công của một sàn giao dịch vàng phụ thuộc rất lớn vào việc lựa chọn và áp dụng chuẩn vàng phù hợp. Hiện nay, hai bộ chuẩn được nhiều quốc gia và chuyên gia quan tâm là chuẩn LBMA và chuẩn SBMA.

Chuẩn LBMA được xem là chuẩn vàng toàn cầu. Tiêu chuẩn LBMA Good Delivery hiện chi phối phần lớn giao dịch vàng miếng quốc tế, với các quy định rõ ràng về trọng lượng, độ tinh khiết, quy cách sản xuất, kiểm định, cũng như yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Việc áp dụng chuẩn LBMA đối với vàng miếng tại Việt Nam sẽ góp phần liên thông giá vàng trong nước với thị trường quốc tế, loại bỏ tình trạng vàng miếng có chất lượng không đồng nhất, đồng thời tạo nền tảng cho sự hình thành và phát triển các sản phẩm tài chính phái sinh trên cơ sở vàng. Đây cũng là điều kiện quan trọng để thu hút các nhà đầu tư tổ chức và gia tăng thanh khoản cho thị trường.

Trong khi đó, chuẩn SBMA có mức độ linh hoạt cao hơn và phù hợp với đặc thù giao dịch vàng vật chất trong trong khu vực ASEAN và Đông Á. Chuẩn này tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động chế tác, xuất khẩu vàng trang sức nhờ chi phí tuân thủ thấp hơn và hạ tầng logistics phù hợp với chuỗi cung ứng khu vực.

Từ góc độ thực tiễn, Việt Nam không nên lựa chọn đơn tuyến một bộ chuẩn, mà nên tiếp cận theo hướng kết hợp: Áp dụng chuẩn LBMA đối với vàng miếng nhằm tăng cường quản lý và ổn định thị trường, đồng thời sử dụng chuẩn SBMA cho vàng nguyên liệu và vàng trang sức để thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu.

3. Tác động của việc chuẩn hóa vàng miếng theo chuẩn LBMA

Việc chuẩn hóa vàng miếng theo chuẩn LBMA có ý nghĩa quan trọng cả về phương diện thị trường và chính sách. Trước hết, điều này góp phần thu hẹp chênh lệch giá vàng trong nước và quốc tế, một vấn đề kéo dài nhiều năm. Khi vàng được giao dịch trên sàn với chất lượng đồng nhất và giá cả được niêm yết minh bạch, các yếu tố tâm lý đám đông và đầu cơ ngắn hạn sẽ giảm đáng kể.

Bên cạnh đó, chuẩn hóa theo LBMA tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật để quản lý xuyên suốt quá trình sản xuất, lưu thông và giao dịch vàng miếng, qua đó đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về minh bạch hóa thị trường và phòng, chống rửa tiền theo thông lệ quốc tế.

Quan trọng hơn, đây là nền tảng cần thiết để phát triển các công cụ phòng ngừa rủi ro như hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai, giúp doanh nghiệp và tổ chức tài chính chủ động hơn trước biến động giá vàng.

4. Kết hợp chuẩn SBMA nhằm thúc đẩy ngành vàng trang sức

Ngành vàng trang sức của Việt Nam được đánh giá là có tiềm năng phát triển, song hiện vẫn bị kìm hãm bởi chi phí nguyên liệu cao và quy mô sản xuất còn hạn chế. Việc áp dụng chuẩn SBMA được xem là giải pháp phù hợp để tháo gỡ những nút thắt này, thông qua việc giảm chi phí tiếp cận vàng nguyên liệu, mở rộng cơ hội xuất khẩu và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn chuỗi cung ứng vàng khu vực.

Nếu Sàn giao dịch vàng quốc gia được thiết kế theo mô hình đa phân khu, trong đó dành riêng một phân khu cho vàng nguyên liệu theo chuẩn SBMA, các doanh nghiệp chế tác trong nước sẽ có điều kiện nâng cao năng suất, cải thiện năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

5. Sàn giao dịch vàng quốc gia với vai trò góp phần ổn định kinh tế vĩ mô

Không chỉ mang ý nghĩa đối với sự phát triển của thị trường vàng, một sàn giao dịch vàng hiện đại còn là công cụ hỗ trợ quan trọng cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô. Khi giao dịch vàng được tập trung trên sàn, thông tin thị trường trở nên minh bạch và thống nhất hơn, thanh khoản được cải thiện, qua đó góp phần giảm thiểu các cú sốc tâm lý và hạn chế tác động lan truyền từ thị trường vàng sang các thị trường khác như tỷ giá và lãi suất.

Đồng thời, dữ liệu giao dịch tập trung sẽ giúp Ngân hàng Nhà nước theo dõi sát diễn biến cung - cầu vàng, từ đó chủ động hơn trong việc điều tiết và can thiệp khi cần thiết. Cách tiếp cận này phù hợp với mục tiêu cốt lõi của Nghị định số 232/2025/NĐ-CP, hướng tới mục tiêu kiểm soát rủi ro nhưng không làm triệt tiêu động lực phát triển của thị trường; vừa bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, vừa tạo điều kiện cho ngành vàng phát triển theo hướng chính thức và minh bạch.

Tóm lại, xây dựng Sàn giao dịch vàng quốc gia là bước đi cần thiết nhằm đưa thị trường vàng Việt Nam vận hành trong khuôn khổ chuẩn mực, minh bạch và hiệu quả hơn. Việc lựa chọn và kết hợp hợp lý các chuẩn vàng, đặc biệt là chuẩn LBMA và SBMA, sẽ quyết định sự thành công của mô hình này. Đây không chỉ là cải cách mang tính kỹ thuật, mà còn là chiến lược dài hạn nhằm ổn định thị trường, củng cố niềm tin và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng vàng khu vực và toàn cầu.