Lan tỏa thông điệp sử dụng tiền văn minh để khơi dậy nét đẹp văn hóa Tết

Tham dự Tọa đàm có Nhà sử học Dương Trung Quốc; TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh (BCSI). Về phía ngành Ngân hàng có ông Lê Văn Tuyên - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN); ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 1; ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS); ông Trần Hoài Nam - Giám đốc Trung tâm Ngân hàng số, Ngân hàng Thương mại (NHTM) cổ phần Tiên Phong (TPBank) cùng đại diện một số NHTM, công ty trung gian thanh toán. Về phía Thời báo Ngân hàng có bà Lê Thị Thúy Sen - Tổng Biên tập, các Phó Tổng Biên tập và toàn thể cán bộ, viên chức đơn vị.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng Lê Thị Thúy Sen cho biết, thực tế cho thấy, mỗi dịp Tết đến, Xuân về, nhu cầu rút tiền mặt của người dân lại gia tăng mạnh. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ và chuyển đổi số, hiện nay đã có rất nhiều giải pháp thanh toán thuận tiện, an toàn cho người dân thay vì phải tập trung rút tiền mặt tại hệ thống ATM hay quầy giao dịch như trước đây. Trong lĩnh vực thanh toán và chuyển đổi số, ngành Ngân hàng là một trong những lĩnh vực đi đầu, mang lại cho người dân nhiều dịch vụ hiện đại, tiện ích, an toàn không thua kém các quốc gia phát triển.

Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng Lê Thị Thúy Sen phát biểu khai mạc Tọa đàm

Những thành quả đó được đặt trên nền tảng của một khuôn khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện. Thời gian qua, Thống đốc NHNN đã ban hành nhiều văn bản quan trọng như Chỉ thị số 02/CT-NHNN ngày 09/01/2026 về đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong hoạt động ngân hàng năm 2026; Thông tư số 77/2025/TT-NHNN ngày 31/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 50/2024/TT-NHNN của Thống đốc NHNN quy định về an toàn, bảo mật trong cung cấp dịch vụ ngân hàng trực tuyến trong ngành Ngân hàng. Tuy nhiên, để các chủ trương và giải pháp này thực sự phát huy hiệu quả, bên cạnh nỗ lực của cơ quan quản lý và hệ thống ngân hàng, ý thức và hành vi của người dân đóng vai trò hết sức quan trọng.

“Làm thế nào để tăng hiệu lực, hiệu quả điều hành của NHNN; làm rõ trách nhiệm của NHTM trong việc bảo đảm giao dịch thông suốt, an toàn; đồng thời nâng cao nhận thức của người dân trong việc sử dụng các dịch vụ thanh toán một cách chủ động, văn minh và có trách nhiệm, đó chính là những vấn đề Tọa đàm hôm nay hướng tới”, Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng Lê Thị Thúy Sen nhấn mạnh.

Sử dụng lì xì văn minh trong đời sống hiện đại

Trong dòng chảy thảo luận ấy, bên cạnh các vấn đề về hạ tầng thanh toán, khuôn khổ pháp lý và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường, Tọa đàm cũng dành nhiều thời gian để nhìn lại những tập quán đã ăn sâu trong đời sống xã hội mỗi dịp Tết đến, Xuân về. Bởi lẽ, theo các đại biểu, việc thúc đẩy thanh toán an toàn, văn minh không thể tách rời bối cảnh văn hóa, khi đồng tiền không chỉ là phương tiện giao dịch mà còn gắn với phong tục, tín ngưỡng và cách ứng xử của con người. Chính trong mạch tiếp cận đó, những chia sẻ của Nhà sử học Dương Trung Quốc đã góp thêm một góc nhìn lịch sử - văn hóa, giúp làm rõ mối quan hệ giữa truyền thống và những thay đổi đang diễn ra trong đời sống thanh toán hiện đại.

Song hành với sự phát triển của công nghệ, hình thức mừng tuổi đầu năm mới (lì xì) cũng đang có những thay đổi rõ rệt. Theo Nhà sử học Dương Trung Quốc, lì xì điện tử mang lại nhiều tiện ích cho công tác quản lý và giao dịch, nhất là trong điều kiện các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, ông cũng đặt ra một câu hỏi mang tính văn hóa nhiều hơn là kỹ thuật: Liệu hình thức lì xì điện tử có thể truyền tải đầy đủ cảm xúc hay không? Bởi lẽ, trong các hành vi văn hóa, cảm xúc luôn giữ một vai trò quan trọng, gắn với sự giao tiếp giữa con người với con người. Nếu việc lì xì chỉ dừng lại ở thao tác chuyển tiền khô khan, thì về bản chất, nó không khác gì những giao dịch kinh tế thông thường trong đời sống hằng ngày.

Nhà sử học Dương Trung Quốc cho rằng, lì xì điện tử mang lại nhiều tiện ích cho công tác quản lý và giao dịch, nhất là trong điều kiện các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến

Tuy vậy, theo ông Dương Trung Quốc, truyền thống không đồng nghĩa với việc phải giữ nguyên hình thức cũ. Điều quan trọng hơn là làm cho các thói quen truyền thống phù hợp với điều kiện của thời đại, đồng thời vẫn bảo toàn được giá trị cốt lõi vốn có. Trong trường hợp lì xì, nếu các hình thức hiện đại có thể đi kèm với lời chúc, hình ảnh hay những thông điệp mang ý nghĩa riêng, thì người nhận vẫn có thể nhận diện được giá trị văn hóa của phong tục này, thay vì chỉ tiếp nhận một con số trong tài khoản.

Từ câu chuyện lì xì, tiền lẻ cho đến những tập quán đầu năm như xin Vía Thần Tài, Nhà sử học Dương Trung Quốc nhìn nhận rằng, vấn đề đặt ra không chỉ nằm ở hình thức thực hành, mà còn ở cách xã hội nhìn nhận và ứng xử với đồng tiền. Ông cho biết mong muốn làm giàu là một nhu cầu chính đáng, song điều quan trọng là việc làm giàu ấy phải nằm trong khuôn khổ những giá trị được xã hội thừa nhận. Trong mối quan hệ đó, uy tín của đồng tiền và của hệ thống ngân hàng có vai trò quan trọng trong việc định hướng cách xã hội ứng xử với các tập quán truyền thống, qua đó góp phần hạn chế những biểu hiện biến dạng phát sinh trong quá trình vận động của đời sống kinh tế - xã hội.

Cũng theo Nhà sử học Dương Trung Quốc, các phong tục như lì xì không phải là hiện tượng nhất thời, mà là sản phẩm của một tiến trình lịch sử lâu dài, luôn có khả năng tự sàng lọc và thích ứng. Vì vậy, vấn đề không phải là loại bỏ hay duy trì các phong tục ấy một cách máy móc, mà là hiểu đúng giá trị cốt lõi của chúng. Khi những giá trị ấy được nhận diện đúng và đặt trong bối cảnh phù hợp, các mỹ tục đầu Xuân vẫn có thể tiếp tục tồn tại, thích ứng với đời sống hiện đại mà không đánh mất ý nghĩa vốn có.

Thanh toán số ngày càng phát triển

Trước đây, mỗi dịp Tết đến, câu chuyện sử dụng tiền và thói quen thanh toán của người dân lại đặt ra nhiều vấn đề cần nhìn nhận. Đáng chú ý là tình trạng người lao động, đặc biệt là công nhân tập trung rút tiền mặt tại các cây ATM vào cùng một thời điểm cận Tết gây quá tải cục bộ; hay những hành vi chưa phù hợp như gấp tiền để trang trí cây tài lộc, đặt tiền không đúng nơi quy định. Những biểu hiện này cho thấy ý thức sử dụng tiền văn minh trong dịp Tết vẫn cần được tiếp tục nâng cao.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán số, bức tranh thanh toán trong những năm gần đây đã có sự thay đổi rất căn bản. Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc NAPAS cho biết, nếu như giai đoạn trước đây, mỗi dịp Tết ngành Ngân hàng phải đối mặt với áp lực lớn trong việc tiếp quỹ ATM, bảo đảm đủ tiền mặt cho người dân rút chi tiêu, thì hiện nay mối quan tâm trọng tâm đã chuyển sang việc đảm bảo hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt vận hành thông suốt, an toàn. Cụ thể, trong vòng 5 năm gần đây (2020 - 2025), lượng rút tiền mặt tại ATM qua hệ thống NAPAS đã giảm hơn một nửa, chỉ còn khoảng 40 - 45% so với năm 2020, với tốc độ giảm ngày càng nhanh qua từng năm.

Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc NAPAS phát biểu tại Tọa đàm

Ngược lại, cùng giai đoạn này, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt qua NAPAS tăng hơn 11 lần so với năm 2020, bao gồm chuyển khoản, thanh toán thẻ và chi tiêu trực tuyến; cả số lượng và giá trị giao dịch đều tăng mạnh. Điều này cho thấy nhu cầu và thói quen sử dụng tiền của người dân đã dịch chuyển rõ rệt sang các phương thức thanh toán số, phản ánh quá trình chuyển đổi số đang diễn ra thực chất, liên tục trong đời sống hằng ngày.

Ông Nguyễn Hoàng Long cho biết, hiện nay trung bình mỗi ngày có trên 40 triệu giao dịch được xử lý qua hệ thống NAPAS, với giá trị giao dịch khoảng hơn 200 nghìn tỉ đồng, tương đương gần 9 tỉ USD/ngày. Đáng chú ý, trong dịp Tết, lưu lượng giao dịch thanh toán số chỉ tăng khoảng 30 - 40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng gấp nhiều lần của nhu cầu rút tiền mặt trước đây. Điều này cho thấy hệ thống thanh toán số đã trở thành hoạt động thường nhật, không còn mang tính “cao điểm cục bộ” như giao dịch tiền mặt.

Để đáp ứng nhu cầu này, NAPAS cùng các ngân hàng đã đầu tư mạnh mẽ nâng cấp hạ tầng công nghệ, thiết kế hệ thống theo hướng dự phòng, dư thừa công suất, sẵn sàng xử lý các kịch bản tăng trưởng gấp đôi, gấp ba lưu lượng giao dịch mà vẫn bảo đảm an toàn, ổn định. Bên cạnh đó, hệ thống giám sát 24/7, kết hợp giám sát tự động và con người, được duy trì liên tục trong dịp Tết để kịp thời phát hiện, cảnh báo và xử lý sự cố nếu phát sinh.

Theo ông Nguyễn Hoàng Long, thanh toán số không chỉ giúp giảm chi phí xã hội liên quan đến in ấn, vận chuyển, lưu trữ tiền mặt, mà còn nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng phục vụ người dân. Đặc biệt, việc xây dựng và vận hành hạ tầng thanh toán quốc gia độc lập còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm chủ quyền tiền tệ quốc gia trên không gian số, giảm phụ thuộc vào các nền tảng thanh toán nước ngoài và tăng khả năng tự chủ trong bối cảnh kinh tế số.

“Từ việc người dân phải xếp hàng rút tiền mặt mỗi dịp Tết, đến nay chỉ cần quét mã QR từ chợ truyền thống, quán nhỏ cho tới vùng sâu, vùng xa, cho thấy thanh toán không dùng tiền mặt đã thực sự đi vào đời sống. Đây chính là nền tảng để ngành Ngân hàng tự tin bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt, góp phần trọn vẹn cho niềm vui Tết của người dân”, ông Nguyễn Hoàng Long khẳng định.

Hoàn thiện khung pháp lý cho thanh toán số

Sự chuyển dịch rõ nét từ thanh toán tiền mặt sang thanh toán số không chỉ làm thay đổi thói quen chi tiêu của người dân trong dịp Tết, mà còn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực thanh toán. Khi thanh toán số trở thành hoạt động thường nhật với quy mô và tần suất lớn, việc bảo đảm an toàn hệ thống, phòng ngừa rủi ro và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trở thành yếu tố then chốt để duy trì sự vận hành thông suốt, bền vững của thị trường thanh toán không dùng tiền mặt. Chính trong bối cảnh đó, vai trò điều hành, xây dựng và hoàn thiện chính sách của NHNN được đặt ra rõ nét hơn bao giờ hết.

Ông Lê Văn Tuyên - Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN cho biết, trong bối cảnh chuyển đổi số và thanh toán không dùng tiền mặt đang diễn ra mạnh mẽ, tốc độ tăng trưởng của các phương thức thanh toán hiện nay ở mức rất cao, với nhiều khu vực ghi nhận mức tăng trưởng hai con số; riêng thanh toán qua mã QR tại một số địa bàn đạt mức tăng trưởng ba con số trong thời gian dài và xu hướng này vẫn tiếp tục.

Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Tuyên, cùng với sự phát triển nhanh của thanh toán số là những rủi ro ngày càng phức tạp. Các đối tượng tội phạm công nghệ cao đang tận dụng mạnh mẽ các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, Deepfake và nhiều giải pháp công nghệ khác để thực hiện các hành vi gian lận, lừa đảo. Trước thực tế đó, Vụ Thanh toán NHNN đã và đang phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu, xây dựng và hoàn thiện khuôn khổ cơ chế chính sách nhằm bảo đảm an ninh, an toàn cho hoạt động thanh toán, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.

Trong thời gian qua, NHNN đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực thanh toán, từ Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, sửa đổi năm 2025 cùng nhiều quy định về thanh toán không dùng tiền mặt và các văn bản hướng dẫn. Song song với đó là quy định liên quan đến bảo đảm an ninh, an toàn, bảo mật trong thanh toán, đại lý thanh toán, thẻ ngân hàng, trung gian thanh toán… Các quy định này được rà soát, sửa đổi, bổ sung thường xuyên nhằm phù hợp với thực tiễn phát triển của thị trường.

Đề cập đến các quy định mới, ông Lê Văn Tuyên cho biết Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 340/2025/NĐ-CP ngày 25/12/2025 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 09/02/2026. Trong đó, các hành vi mua bán, cho mượn tài khoản được nhấn mạnh với mức xử phạt cụ thể hơn, góp phần hạn chế rủi ro và tăng cường an toàn cho hoạt động thanh toán. Bên cạnh đó, các quy định về mở và sử dụng tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng và ví điện tử cũng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn. Theo đó, việc mở tài khoản bằng phương thức điện tử phải thực hiện đối chiếu, khớp đúng thông tin sinh trắc học; các giao dịch rút tiền và thanh toán điện tử chỉ được thực hiện sau khi hoàn tất xác thực. Đối với giao dịch có giá trị từ 10 triệu đồng/lần hoặc từ 20 triệu đồng/ngày, khách hàng cá nhân phải áp dụng xác thực sinh trắc học. Đặc biệt, khách hàng tổ chức cũng được quy định phải xác thực sinh trắc học hoặc chữ ký điện tử an toàn đối với các tổ chức mới thành lập hoặc mới thiết lập quan hệ trong vòng 12 tháng.

Liên quan đến việc triển khai Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030 (Đề án 06) của Chính phủ, ông Lê Văn Tuyên cho biết, NHNN đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán tăng cường kết nối, khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, căn cước công dân gắn chíp và tài khoản định danh điện tử VNeID nhằm làm sạch dữ liệu, xác minh chính xác thông tin khách hàng, qua đó phòng ngừa các hành vi mạo danh, sử dụng giấy tờ giả trong hoạt động thanh toán.

Triển khai đồng bộ các giải pháp đảm bảo thanh toán thông suốt, an toàn, tiện lợi trong dịp Tết

Dịp Tết Nguyên đán hằng năm luôn là giai đoạn nhu cầu rút tiền, chuyển tiền, thanh toán mua sắm, chi trả lương, thưởng và an sinh xã hội tăng cao, đặt ra yêu cầu lớn đối với toàn hệ thống ngân hàng trong việc bảo đảm vận hành an toàn, ổn định và thông suốt. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức sử dụng tiền văn minh, tiết kiệm và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt không chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành Ngân hàng mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 1 cho biết, Chi nhánh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán cao điểm dịp Tết, vừa thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt gắn với bảo đảm an toàn, an ninh hệ thống

Thời gian qua, với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ trên địa bàn Thủ đô, ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 1 cho biết, Chi nhánh đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán cao điểm dịp Tết, vừa thúc đẩy mạnh mẽ thanh toán không dùng tiền mặt gắn với bảo đảm an toàn, an ninh hệ thống. Hạ tầng thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục được đầu tư, mở rộng; đến cuối năm 2025, số lượng thiết bị POS đạt gần 400.000, trong khi số máy ATM giảm dần, phản ánh xu hướng thanh toán số ngày càng phổ biến. Thanh toán điện tử, chuyển khoản, mã QR hiện đã được sử dụng rộng rãi từ chợ truyền thống, dịch vụ nhỏ lẻ đến chi trả lương hưu, trợ cấp an sinh xã hội, giúp giảm chi phí xã hội, minh bạch dòng tiền và hạn chế rủi ro liên quan đến tiền mặt.

Ông Nguyễn Quốc Huy khẳng định, trong thời gian tới, đặc biệt dịp Tết Bính Ngọ, NHNN Chi nhánh Khu vực 1 sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bảo đảm cung ứng tiền mặt hợp lý, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, phối hợp với các sở, ngành, nhất là Sở Văn hóa Thành phố Hà Nội khuyến khích sử dụng mã QR tại các cơ sở tín ngưỡng, lễ hội. Qua đó, từng bước hình thành thói quen sử dụng tiền văn minh, thanh toán an toàn, hiện đại, góp phần thúc đẩy kinh tế số, xã hội số và bảo đảm thuận tiện cho người dân mỗi dịp Tết đến, Xuân về.

Ông Trần Hoài Nam - Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank phát biểu tại Tọa đàm

Dưới góc độ NHTM, ông Trần Hoài Nam - Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank, cho biết, với vai trò là tổ chức trực tiếp phục vụ khách hàng, công tác bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp Tết luôn được đặt lên hàng đầu. TPBank đã chủ động chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, công nghệ, nhân sự và phương án giám sát, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh trong giai đoạn giao dịch cao điểm. Hiện nay, khoảng 99,5% giao dịch của TPBank được thực hiện qua kênh số cho, thấy xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt đã trở nên phổ biến, giúp việc kiểm soát rủi ro và xử lý sự cố hiệu quả hơn so với giao dịch tiền mặt.

Đối với nhu cầu tiền mặt còn lại, TPBank triển khai hệ thống quầy giao dịch tự động (như ATM thế hệ mới) với công nghệ tái tuần hoàn tiền, cho phép nộp - rút tiền ngay trên cùng một thiết bị. Nhờ đó, ngân hàng tối ưu được chi phí tiếp quỹ, giảm tần suất vận chuyển tiền mặt và bảo đảm ATM luôn đáp ứng đủ nhu cầu trong dịp Tết. Đặc biệt, TPBank đã ứng dụng AI trong dự báo và tối ưu hành trình tiếp quỹ, góp phần nâng cao an toàn, tiết kiệm chi phí và bảo đảm vận hành ổn định. Ông Trần Hoài Nam nhấn mạnh rằng, việc kết hợp đồng bộ giữa chuyển đổi số, tự động hóa và ứng dụng các công nghệ mới như AI không chỉ giúp TPBank chủ động đáp ứng nhu cầu thanh toán tăng cao trong dịp Tết, mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm an toàn hệ thống và trải nghiệm liền mạch cho khách hàng.

Trong bối cảnh thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ hạ tầng đến vận hành được xem là yếu tố then chốt để các NHTM duy trì hoạt động thông suốt, hạn chế rủi ro và đồng hành cùng chủ trương phát triển thanh toán hiện đại, an toàn của ngành Ngân hàng.

Toàn cảnh Tọa đàm