Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số ngành Ngân hàng đang diễn ra mạnh mẽ, việc thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) tại khu vực nông thôn là mục tiêu trọng tâm của Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia. Tuy nhiên, công tác thống kê hiện nay đang đối mặt với "điểm mù" dữ liệu khi không thể tách biệt chính xác dòng tiền phát sinh tại đô thị và nông thôn do sự tập trung của mã định danh đơn vị chấp nhận thanh toán. Bài viết đề xuất giải pháp thí điểm gán mã địa lý (Geo-Tagging) vào cấu trúc dữ liệu giao dịch. Thông qua việc tích hợp mã định danh hành chính chuẩn hóa và phân loại khu vực vào hệ thống báo cáo, ngành Ngân hàng có thể sở hữu bức tranh dữ liệu thời gian thực, từ đó đưa ra các quyết sách điều hành chính xác và hiệu quả. Nghiên cứu cũng đưa ra lộ trình triển khai và khả năng kết nối với dữ liệu dân cư quốc gia (VNeID) để tối ưu hóa quản trị dữ liệu thanh toán.
Từ khóa: Geo-Tagging, quản trị dữ liệu, tài chính toàn diện.
APPLICATION OF GEO-TAGGING IN ENHANCING TRANSPARENCY
OF DIGITAL PAYMENT DATA IN RURAL AREAS OF VIETNAM
Abstract: In the context of the rapid digital transformation of the banking sector, promoting cashless payments in rural areas has become a key objective of Vietnam’s National Financial Inclusion Strategy. However, current statistical reporting faces a significant data blind spot, as it is unable to accurately distinguish payment flows generated in urban and rural areas due to the concentration of merchant identification codes at centralized registration locations. This article proposes a pilot solution to incorporate Geo-Tagging into the transaction data structure. By integrating standardized administrative location identifiers and area classifications into the reporting system, the banking sector can obtain a real-time and geographically disaggregated view of payment activities, thereby supporting more accurate and effective policy formulation and implementation. The study also outlines an implementation roadmap and explores the potential integration of Geo-Tagging with the national population database (VNeID) to optimize payment data governance.
Keywords: Geo-Tagging, data governance, financial inclusion.
 |
| Ảnh minh họa (Nguồn: baochinhphu.vn) |
1. Giới thiệu Geo-Tagging trong lĩnh vực tài chính
Geo-Tagging trong lĩnh vực tài chính là quá trình tích hợp các thông tin về vị trí địa lý như: Tọa độ GPS (kinh độ, vĩ độ), mã định danh địa giới hành chính hoặc mã bưu chính số vào siêu dữ liệu của một giao dịch tài chính tại thời điểm phát sinh. Trong kỷ nguyên số, Geo-Tagging không chỉ dừng lại ở việc xác định vị trí tĩnh mà còn phát triển thành một hệ sinh thái dữ liệu động.
Tích hợp theo chuẩn ISO 20022: Đây là điểm mấu chốt và có sự khác biệt so với các chuẩn cũ (như tiêu chuẩn ISO 8583) có cấu trúc dữ liệu hạn hẹp. Tiêu chuẩn ISO 20022 sử dụng hai định dạng văn bản XML/JSON, cho phép mở rộng các trường dữ liệu tùy biến (Optional Tags). Việc nhúng dữ liệu địa không gian vào cấu trúc bản tin của tiêu chuẩn ISO 20022 giúp thông tin vị trí đi kèm xuyên suốt hành trình giao dịch từ điểm chấp nhận thanh toán đến hệ thống quyết toán trung tâm (Ngân hàng Thanh toán Quốc tế - BIS, 2023).
Dịch vụ dựa trên vị trí (LBS): Geo-Tagging hiện đại khai thác dữ liệu động từ thiết bị di động. Thay vì chỉ ghi nhận địa chỉ đăng ký cố định của cửa hàng (vốn dễ gây ra sai lệch nếu cửa hàng di động hoặc bán hàng trực tuyến), LBS cho phép xác định vị trí thực tế của cả người mua và người bán tại thời điểm quét QR Code thông qua tín hiệu GPS, Wi-Fi hoặc trạm phát sóng di động - BTS (Ngân hàng Thế giới - WB, 2022).
Hệ quy chiếu mã bưu chính số: Việc kết hợp với Đề án mã địa chỉ bưu chính quốc gia tạo ra một "định danh địa lý duy nhất". Điều này giúp chuẩn hóa dữ liệu thanh toán với các hệ thống dữ liệu dân cư và quản lý đất đai, tạo điều kiện cho việc phân tích liên ngành.
Geo-Tagging được phân thành 2 cấp độ chính, bao gồm: (1) Geo-Tagging định danh (Static): Gắn với QR Code của đơn vị chấp nhận thanh toán (Merchant); (2) Geo-Tagging giao dịch (Dynamic): Gắn với tọa độ thực tế của thiết bị di động khi thực hiện lệnh thanh toán. Sự kết hợp giữa hai cấp độ Geo-Tagging tĩnh và động tạo ra một lớp dữ liệu lõi có độ chính xác cao. Việc khai thác dữ liệu về vị trí không chỉ giúp các cơ quan quản lý thực hiện giám sát tuân thủ (RegTech) hiệu quả hơn mà còn cho phép phân tích sự dịch chuyển của dòng tiền theo cấu trúc không gian. Điều này chuyển đổi phương thức quản lý từ “thống kê tổng hợp” sang “quản trị dựa trên bằng chứng”, giúp phát hiện sớm các điểm nóng về kinh tế hoặc các khu vực đang bị tụt hậu trong tiến trình tài chính toàn diện (Arner và cộng sự, 2023).
2. Kinh nghiệm quốc tế về ứng dụng Geo-Tagging
2.1. Kinh nghiệm của Ấn Độ
Ứng dụng Geo-Tagging của Ấn Độ được đánh giá là khá thành công trên thế giới, khi Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) đã luật hóa công nghệ này để giải quyết bài toán tài chính toàn diện, đồng thời xóa bỏ "vùng trắng" tài chính, đây những vùng chưa được tiếp cận hoặc tiếp cận rất hạn chế với các dịch vụ tài chính.
Về khuôn khổ pháp lý và mục tiêu chiến lược: Ấn Độ là quốc gia tiên phong ban hành văn bản quy phạm pháp luật riêng biệt cho việc gắn thẻ địa lý trong hệ thống thanh toán. Theo RBI (2022), để đảm bảo hạ tầng thanh toán số phát triển cân bằng và toàn diện, mọi điểm chấp nhận thanh toán bao gồm cả phương thức vật lý và phương thức số đều phải được định danh tọa độ GPS. Dữ liệu này không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là công cụ điều phối chính sách giúp xóa bỏ “vùng trắng” tài chính tại khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa.
Về cơ chế vận hành và giám sát: Chính phủ Ấn Độ sử dụng dữ liệu địa lý như điều kiện tiên quyết để giải ngân từ Quỹ phát triển hạ tầng thanh toán (PIDF) - là quỹ hỗ trợ cho các Merchant tại khu vực nông thôn. Các ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán chỉ nhận được ngân sách hỗ trợ khi hệ thống Geo-Tagging xác nhận tọa độ hoạt động thực tế của Merchant khớp với khu vực ưu tiên (Tổng công ty Thanh toán Quốc gia Ấn Độ - NPCI, 2023).
Đặc biệt, hệ thống giám sát thời gian thực giúp RBI tập hợp dữ liệu không gian về kho dữ liệu dùng chung để xây dựng “Bản đồ nhiệt” về mật độ giao dịch. Cơ chế này cho phép phân biệt rõ giữa “điểm đăng ký” và “điểm hoạt động thực tế”, giúp loại bỏ các điểm chấp nhận thanh toán “ảo”, đồng thời giúp quản lý chặt luồng tiền thực tế giữa khu vực nông thôn và thành thị (Dhar và Stein, 2017).
2.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
Khác với Ấn Độ, Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu thế giới về thanh toán di động với hệ sinh thái Alipay và WeChat Pay. Kinh nghiệm của quốc gia này không nằm ở các văn bản pháp lý thuần túy, mà tập trung vào việc tích hợp dữ liệu không gian vào hệ thống quản trị rủi ro thông minh và điều hành chính sách.
Về điều hành kinh tế vĩ mô: Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC) sử dụng dữ liệu địa lý từ các định chế thanh toán để theo dõi sức khỏe kinh tế đến từng cấp phường/xã. Trong các giai đoạn biến động (như dịch bệnh), PBoC theo dõi "bản đồ nhiệt" giao dịch. Nếu dữ liệu Geo-Tagging cho thấy sự sụt giảm đột ngột tại một tọa độ cụ thể, các gói cứu trợ tài chính sẽ được kích hoạt chính xác cho khu vực đó. Chính nhờ sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống thanh toán di động và dữ liệu định vị đã giúp tích hợp các bản ghi giao dịch thành một hệ thống giám sát kinh tế theo thời gian thực, qua đó việc phân bổ nguồn lực tài chính theo địa lý của Chính phủ trở nên hiệu quả hơn (Chorzempa, 2021).
Về cơ chế vận hành: Các công ty công nghệ tài chính (Fintech) phối hợp chặt chẽ với PBoC trong việc phân tách dữ liệu tiêu dùng. Hệ thống sử dụng mã bưu chính và dữ liệu trạm phát sóng di động để phân loại giao dịch thành "Thành thị" (Urban) và "Nông thôn" (Rural) ngay khi dữ liệu giao dịch được khởi tạo.
Về chống gian lận và xác thực ngoại tuyến: Trung Quốc sử dụng Geo-Tagging như một công cụ bắt buộc để xác thực các giao dịch trực tuyến. Khi một QR Code được quét, hệ thống yêu cầu đối soát tọa độ của người mua và người bán. Nếu có sự sai lệch vị trí đáng kể so với đăng ký, giao dịch sẽ bị gắn cờ rủi ro. Điều này đặc biệt hiệu quả trong việc ngăn chặn tình trạng "giao dịch ảo", giúp PBoC đánh giá chính xác tác động của các chính sách kích cầu tiêu dùng tại nông thôn trong các dịp lễ, tết hoặc các đợt trợ cấp chính sách theo mùa vụ.
Bảng 1 cho thấy, mặc dù có cùng mục tiêu là thúc đẩy tài chính toàn diện, tuy nhiên cách tiếp cận dữ liệu địa lý của Ấn Độ và Trung Quốc nhiều khác biệt, qua đó gợi mở cho Việt Nam những lựa chọn linh hoạt trong việc xây dựng khung khổ quản lý phù hợp với đặc thù của thị trường nội địa. Sự kết hợp giữa tư duy quản lý chặt chẽ của Ấn Độ và sự linh hoạt trong khai thác dữ liệu của Trung Quốc sẽ giúp Việt Nam không chỉ minh bạch hóa được thị trường thanh toán nông thôn, mà còn tạo ra động lực mới cho công cuộc chuyển đổi số ngành Ngân hàng.
 |
2.3. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
Từ việc phân tích mô hình quản trị của Ấn Độ và khả năng khai thác dữ liệu của Trung Quốc, nghiên cứu đúc kết ba bài học trọng tâm nhằm minh bạch hóa dữ liệu thanh toán số tại khu vực nông thôn Việt Nam.
Thứ nhất, pháp lý hóa và chuẩn hóa dữ liệu định vị
Việt Nam cần sớm ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật về cấu trúc dữ liệu thanh toán số, trong đó quy định tọa độ GPS (vĩ độ, kinh độ) là một trường dữ liệu bắt buộc trong hồ sơ định danh các Merchant. Việc "luật hóa" này sẽ tạo nền tảng để xây dựng kho dữ liệu dùng chung cho toàn hệ thống ngân hàng, tương tự cách làm của RBI, giúp loại bỏ các rào cản về chia sẻ thông tin giữa các tổ chức trung gian thanh toán.
Thứ hai, tối ưu hóa hiệu quả thực chi ngân sách và chính sách công
Ứng dụng Geo-Tagging vào các nền tảng thanh toán dịch vụ công và trợ cấp xã hội giúp cơ quan quản lý giám sát chặt chẽ luồng tiền từ ngân sách. Việc đảm bảo người dân nhận và chi dùng hỗ trợ tại đúng tọa độ địa phương quy định không chỉ giúp ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách mà còn cung cấp dữ liệu thực tế để đánh giá tác động của các gói cứu trợ đối với kinh tế nông thôn theo từng vùng, miền cụ thể.
Thứ ba, xây dựng hệ thống quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu không gian
Các ngân hàng và công ty Fintech cần tích hợp dữ liệu địa lý vào các thuật toán ngăn chặn gian lận. Việc phát triển các hệ thống cảnh báo sớm dựa trên sự bất thường về tọa độ giao dịch sẽ bảo vệ an toàn cho người dùng tại khu vực nông thôn - nhóm khách hàng vốn dễ bị tổn thương trước các hành vi gian lận công nghệ cao. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để phát triển các mô hình chấm điểm tín dụng mới, giúp người dân nông thôn dễ dàng tiếp cận nguồn vốn chính thống.
3. Thực trạng và nhu cầu minh bạch hóa dữ liệu thanh toán tại nông thôn Việt Nam
3.1. Thực trạng
Trong những năm gần đây, khu vực nông thôn Việt Nam đã chứng kiến sự thay đổi về hành vi thanh toán nhờ vào sự phủ sóng của Mobile Money và ứng dụng QR Code vào hoạt động thanh toán. Theo đó, thanh toán số đã chạm đến các "điểm cuối" như chợ dân sinh, tiệm tạp hóa vùng sâu, vùng xa. Hạ tầng viễn thông với độ phủ 4G/5G rộng khắp là nền tảng kỹ thuật lý tưởng để triển khai định vị giao dịch. Bên cạnh đó, việc làm sạch dữ liệu qua cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã tạo ra "định danh số" chuẩn. Tuy nhiên, hiện tại mới chỉ dừng lại ở định danh chủ thể, chưa định vị được hành vi kinh tế.
Mặc dù số lượng giao dịch tăng trưởng ấn tượng, nhưng công tác quản lý dữ liệu vẫn đối mặt với nhiều thách thức lớn. Dữ liệu có gắn thẻ địa lý lưu trữ phân tán tại các ngân hàng hay các tổ chức trung gian thanh toán mà chưa được tập hợp về một kho dữ liệu dùng chung tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Cơ quan quản lý hiện chỉ nhận được báo cáo về tổng số lượng và giá trị giao dịch, dẫn đến sự thiếu minh bạch về phân bố địa lý của luồng tiền.
Một vấn đề khác cần chú ý là có sự sai lệch giữa địa chỉ đăng ký và vị trí giao dịch thực tế. Tại nông thôn, nhiều Merchant đăng ký kinh doanh theo địa chỉ hộ khẩu, nhưng hoạt động thực tế diễn ra tại các chợ hoặc đang lưu động. Bên cạnh đó, sự thiếu dữ liệu Geo-Tagging thời gian thực khiến bản đồ kinh tế số sẽ bị sai lệch, gây khó khăn cho việc đánh giá hiệu quả của các chương trình tài chính toàn diện. Ngoài ra, các giao dịch hiện nay chưa bắt buộc tích hợp trường thông tin tọa độ vào cấu trúc dữ liệu thanh toán, khiến việc truy xuất và phân tích không gian trở nên thủ công và tốn kém.
3.2. Nhu cầu cấp thiết về minh bạch hóa dữ liệu thanh toán tại nông thôn
Việc minh bạch hóa dữ liệu thanh toán tại nông thôn, đặc biệt là ứng dụng Geo-Tagging không chỉ là lựa chọn về công nghệ mà trở thành yêu cầu bắt buộc để giải quyết nhiều nhu cầu cấp thiết như:
(i) Giám sát dòng vốn chính sách: Chính phủ và NHNN cần công cụ để đảm bảo các khoản tín dụng ưu đãi nông nghiệp hoặc trợ cấp xã hội được chi tiêu đúng địa bàn, đúng đối tượng, tránh tình trạng dòng vốn chảy ngược về thành thị, đảm bảo nguồn lực tài chính thật sự phục vụ phát triển kinh tế nông thôn.
(ii) Quản trị rủi ro công nghệ cao: Khu vực nông thôn là những vùng có nhiều hạn chế về an ninh mạng và kiến thức bảo mật so với các vùng đô thị. Theo đó, Geo-Tagging giúp thiết lập hàng rào địa lý, tự động chặn các giao dịch bất thường khi tọa độ thanh toán sai lệch quá xa so với vị trí sinh sống của chủ ví điện tử hay thẻ thanh toán.
(iii) Xây dựng hệ thống "Chấm điểm tín dụng không gian": Đây là nhu cầu trọng yếu để các tổ chức tín dụng (TCTD) có thể triển khai cho vay không tài sản thế chấp tại nông thôn. Nếu minh bạch hóa vị trí và tần suất giao dịch của một hộ kinh doanh tại chợ giúp ngân hàng xây dựng hồ sơ tín nhiệm dựa trên "uy tín tọa độ", thay thế cho các phương thức thẩm định truyền thống vốn có nhiều hạn chế.
Chính những nhu cầu cấp thiết này đòi hỏi một lộ trình triển khai Geo-Tagging bài bản, bắt đầu từ việc chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu cho đến xây dựng cơ chế khai thác liên ngành.
4. Một số giải pháp tăng cường hiệu quả ứng dụng Geo-Tagging tại khu vực nông thôn Việt Nam
Để hiện thực hóa về minh bạch hóa dữ liệu thanh toán số khu vực nông thôn, nghiên cứu đề xuất nhóm giải pháp đồng bộ như sau:
4.1. Hoàn thiện khung khổ pháp lý và tiêu chuẩn hóa dữ liệu
Đây là bước đi tiên quyết, kế thừa bài học "luật hóa" của Ấn Độ để tạo sự thống nhất toàn hệ thống. NHNN cần ban hành văn bản hướng dẫn các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán để tích hợp trường thông tin tọa độ vào cấu trúc bản tin tài chính tiêu chuẩn ISO 20022 theo cấu trúc mã định danh địa lý như sau:
[Region_Code]-[Province_Code]-[Ward/Commune_Code]-[Area_Type]
Trong đó:
- Region_Code (01 chữ số): Phân vùng kinh tế (từ 1 - 6 theo quy định phân vùng của Chính phủ).
- Province_Code (02 chữ số): Theo bảng mã chuẩn tỉnh/thành phố tại Mục 92, Phụ lục II theo Quyết định số 19/2025/QĐ-TTg ngày 30/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bảng danh mục và mã số các đơn vị hành chính Việt Nam.
- Ward/Commune_Code (05 chữ số): Theo bảng mã chuẩn tại Mục 92 Phụ lục II ban hành kèm theo Quyết định số 19/2025/QĐ-TTg.
- Area_Type (01 ký tự): U (Urban): Thành thị;
R (Rural): Nông thôn;
I (Island/Remote): Hải đảo/Vùng sâu, vùng xa.
Ví dụ: Một giao dịch phát sinh tại xã Cờ Đỏ, Thành phố Cần Thơ sẽ được gán mã định danh địa lý là: 06-92-31261-R.
Lợi ích của việc gắn mã địa lý là giúp cho công tác thống kê chính xác, tách biệt dòng tiền giữa khu vực đô thị và nông thôn ngay khi giao dịch được khởi tạo, có những cảnh báo sớm và phòng, chống tội phạm với các hành vi gian lận. Hệ thống có khả năng truy xuất dữ liệu đa tầng từ cấp độ vĩ mô (vùng kinh tế) đến siêu vi mô (từng xã cụ thể) (Bảng 2), ngay cả hỗ trợ ra quyết định dựa trên cơ chế “lọc nhanh” theo hậu tố (ví dụ mã có hậu tố “R”) cho phép thống kê tức thời doanh số thanh toán tại vùng nông thôn. Đây là cơ sở thực tế để đánh giá hiệu quả của các gói hỗ trợ lãi suất, chương trình khuyến khích TTKDTM hay các gói an sinh xã hội.
 |
Bên cạnh đó, việc xây dựng quy tắc bảo mật dữ liệu địa lý thực hiện để thiết lập hành lang pháp lý ẩn danh hóa dữ liệu vị trí khi tập hợp về kho dữ liệu chung, đảm bảo tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân nhưng vẫn phục vụ được mục tiêu quản lý vĩ mô. Các Merchant tại khu vực nông thôn bắt buộc phải xác thực vị trí kinh doanh định kỳ qua ứng dụng di động để đảm bảo tính chính xác của bản đồ tài chính.
4.2. Xây dựng hạ tầng dữ liệu không gian thanh toán
Để đưa các con số giao dịch khô khan thành hình ảnh trực quan phục vụ quản trị, cần xây dựng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) tài chính quốc gia. Hệ thống này cho phép tự động phân loại giao dịch nông thôn hay thành thị thông qua việc đối soát tọa độ GPS và BTS.
Tuy nhiên, để bảo đảm độ chính xác và khả năng khai thác dữ liệu ở mức độ sâu hơn, hệ thống GIS tài chính cần được kết nối liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia có liên quan. Theo đó, sự kết nối giữa kho dữ liệu giao dịch của NHNN với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống địa chỉ số quốc gia là điều kiện tiên quyết.
Cơ chế này cho phép đối soát tọa độ giao dịch với địa chỉ thường trú của chủ thể, từ đó nhận diện chính xác các hành vi kinh tế đặc thù, mức độ thâm nhập thanh toán số cũng như nhu cầu vốn của từng địa phương, tạo cơ sở cho việc xây dựng và điều hành chính sách tài chính - tiền tệ theo hướng chính xác và hiệu quả hơn.
4.3. Đẩy mạnh ứng dụng Geo-Tagging trong quản trị và phát triển dịch vụ
Mục tiêu cốt lõi là chuyển dịch từ việc "thu thập dữ liệu" sang "khai thác giá trị dữ liệu". Các ứng dụng trọng tâm bao gồm:
(i) Giám sát thực chi và an sinh xã hội: Ứng dụng Geo-Tagging trong giải ngân trợ cấp nông nghiệp và an sinh xã hội. Hệ thống chỉ cho phép giao dịch khi tọa độ của người thụ hưởng, giúp loại bỏ hoàn toàn tình trạng trục lợi chính sách.
(ii) Phân tích luồng dịch chuyển dòng tiền: Thông qua giao diện lập trình ứng dụng (API) kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư, NHNN có thể phân tích tương quan giữa nơi cư trú và nơi phát sinh chi tiêu. Chẳng hạn như việc theo dõi dòng tiền từ các khu vực thành thị chảy về nông thôn trong các dịp lễ, tết hoặc ngược lại, giúp dự báo chính xác nhu cầu tiền mặt và thanh khoản theo vùng, miền.
(iii) Chấm điểm tín dụng không gian: Khuyến khích các TCTD khai thác lịch sử Geo-Tagging của các Merchant nông thôn để đánh giá quy mô và tính ổn định của việc kinh doanh. Đây là căn cứ quan trọng để cấp tín dụng tín chấp cho hộ nông dân và doanh nghiệp nhỏ (SME). Việc phát triển dịch vụ cần thực hiện theo lộ trình triển khai cụ thể (Bảng 3).
 |
(iv) Thiết lập hàng rào an ninh động: Triển khai bảo mật dựa trên vị trí thời gian thực. Nếu phát sinh giao dịch vật lý tại một tọa độ không khớp với vị trí thực tại của khách hàng trên thiết bị di động, hệ thống sẽ tự động ngăn chặn giao dịch để bảo vệ tài sản, đặc biệt có ý nghĩa đối với nhóm khách hàng nông thôn vốn ít có điều kiện tiếp cận các kỹ năng bảo mật phức tạp.
Việc tăng cường ứng dụng Geo-Tagging không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về mặt kỹ thuật, mà là một bước chuyển mình về tư duy quản trị: Từ quản lý bằng con số sang quản lý bằng không gian và hành vi. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tài chính toàn diện, minh bạch hóa dữ liệu địa lý chính là “chìa khóa” để thu hẹp khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn, đảm bảo không một người dân nào bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa ngành Ngân hàng.
5. Một số khuyến nghị nâng cao hiệu quả ứng dụng Geo-Tagging tại khu vực nông thôn
Đối với NHNN
NHNN tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cũng như hạ tầng dữ liệu phục vụ quản lý hoạt động thanh toán trên nền tảng dữ liệu địa lý. Bên cạnh đó, NHNN cần ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật về dữ liệu địa lý, trong đó quy định việc tích hợp thông tin tọa độ vào cấu trúc bản tin tài chính đối với các giao dịch thanh toán điện tử. Việc ưu tiên áp dụng đối với các giao dịch QR Code và Mobile Money tại khu vực nông thôn sẽ góp phần hình thành kho dữ liệu nền tảng phục vụ công tác phân tích và hoạch định chính sách.
Ngoài ra, NHNN có thể hướng tới xây dựng hệ thống GIS theo mô hình tập trung, cho phép theo dõi các “bản đồ nhiệt” thanh toán theo thời gian thực, qua đó cung cấp cơ sở dữ liệu trực quan để đánh giá mức độ phát triển thanh toán số, nhận diện các khu vực còn hạn chế trong tiếp cận dịch vụ tài chính và hỗ trợ điều hành chính sách tiền tệ, tín dụng phù hợp với đặc điểm kinh tế của từng vùng, miền. Đồng thời, thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành với Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ nhằm kết nối dữ liệu Geo-Tagging trong thanh toán với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và Hệ thống địa chỉ số quốc gia. Việc liên thông dữ liệu này không chỉ giúp xác thực tính chính xác của các điểm chấp nhận thanh toán trên phạm vi toàn quốc mà còn nâng cao chất lượng dữ liệu phục vụ công tác giám sát, quản lý và phát triển tài chính toàn diện.
Đối với các TCTD và trung gian thanh toán
Các đơn vị cần triển khai định kỳ quy trình định danh các Merchant (e-KYM) nhằm xác thực và cập nhật vị trí thực tế của khách hàng hoặc đơn vị chấp nhận thanh toán thông qua tọa độ GPS theo thời gian thực trên các ứng dụng quản lý. Cách tiếp cận này giúp khắc phục những sai lệch thường gặp khi chỉ dựa vào địa chỉ đăng ký trên giấy tờ, đồng thời tạo lập cơ sở dữ liệu không gian chính xác hơn cho công tác quản trị và đánh giá rủi ro.
Trên nền tảng dữ liệu đã được chuẩn hóa, các TCTD có thể khai thác lịch sử giao dịch gắn thẻ địa lý để xây dựng các mô hình chấm điểm tín dụng mới, hỗ trợ mở rộng khả năng tiếp cận vốn đối với hộ kinh doanh, hợp tác xã và các chủ thể kinh tế ở khu vực nông thôn. Những mô hình này có thể đánh giá năng lực tài chính dựa trên mức độ ổn định của địa điểm kinh doanh, tần suất giao dịch và quy mô dòng tiền phát sinh tại từng tọa độ cụ thể.
Bên cạnh đó, các TCTD cần tăng cường ứng dụng công nghệ định vị trong công tác bảo đảm an toàn và bảo mật giao dịch. Việc tích hợp tính năng Geofencing (hàng rào địa lý) vào các ứng dụng ngân hàng số sẽ cho phép hệ thống tự động nhận diện, cảnh báo hoặc tạm thời chặn các giao dịch phát sinh từ những khu vực địa lý có mức độ rủi ro cao hoặc không phù hợp với thói quen, lộ trình di chuyển thông thường của khách hàng. Giải pháp này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống gian lận, rửa tiền và các hành vi lợi dụng công nghệ để chiếm đoạt tài sản, mà còn giúp bảo vệ người dân, đặc biệt tại khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa trước các hình thức tội phạm tài chính ngày càng tinh vi trong môi trường số.
Đối với các cơ quan quản lý địa phương
Phối hợp chuẩn hóa dữ liệu địa bàn, đặc biệt là hỗ trợ các TCTD trong việc định danh chính xác vị trí của các điểm giao dịch tại các chợ nông thôn, các cụm dân cư khu vực vùng sâu, vùng xa. Việc thiết lập được “địa chỉ số” chuẩn cho các tiểu thương tại chợ sẽ tạo lập cơ sở dữ liệu nền tảng, giúp minh bạch hóa hoàn toàn hoạt động thanh toán số tại địa phương.
Tài liệu tham khảo:
1. Arner, D. W., Buckley, R. P., & Zetzsche, D. A. (2023), FinTech, RegTech, and the New World of Financial Data. Cambridge University Press.
2. Bank for International Settlements - BIS (2023), ISO 20022: a global standard for harmonising payment data. Basel, Switzerland.
3. Chorzempa, M. (2021), The Cashless Revolution: China’s Reinvention of Money and the End of America’s Domination of Finance. PublicAffairs.
4. Cục Thống kê (2025), Thông cáo báo chí về tình hình dân số, lao động, việc làm quý IV và năm 2025.
5. Dhar, V., & Stein, R. M. (2017), FinTech Platform Engineering: Location-based Analytics in Financial Services. Communications of the ACM, 60(5). https://doi.org/10.1145/3026322
6. ISO (2024), ISO 20022: Universal financial industry message scheme. International Organization for Standardization.
7. Lau, S. (2020), Geographic Information Systems (GIS) in Digital Payment Systems: Lessons from China’s Rural Financial Inclusion. Journal of Digital Banking.
8. National Payments Corporation of India [NPCI] (2023), UPI Ecosystem and Digital Financial Inclusion in Rural India. Annual Progress Report.
9. People's Bank of China (2022), Financial Technology (FinTech) Development Plan (2022-2025).
10. Reserve Bank of India (2022), Framework for Geo-Tagging of Payment System Touch Points. Mumbai, India.
11. World Bank (2022), Fintech and the Future of Finance Flagship Report. Washington, DC: World Bank.
