Chủ Nhật, ngày 12 tháng 07 năm 2020

Ứng dụng công nghệ mới trong giao dịch tiền mặt tại Sở giao dịch Ngân hàng Nhà nước

Ngày đăng:08:30 26/05/2020
Lượt xem: 875
Cỡ chữ
Hiện nay, hệ thống ngân hàng đang tập trung triển khai mạnh mẽ công tác thanh toán không dùng tiền mặt theo Đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Mục tiêu căn bản của Đề án là đến cuối năm 2020, tỷ trọng tiền mặt trên tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 10%. Tuy nhiên, việc giảm tỷ trọng sử dụng tiền mặt về tỷ lệ nêu trên cũng là vấn đề đáng quan tâm.
Tại Hội thảo “Hướng đến một xã hội không dùng tiền mặt” ngày 15/1/2019 tại TP. HCM, Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Kim Anh cho rằng, việc thay đổi phương thức thanh toán từ tiền mặt sang phi tiền mặt ở Việt Nam vấp phải không ít khó khăn. Thách thức không chỉ đến từ cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, mà còn từ thói quen dùng tiền mặt của người tiêu dùng đã rất sâu sắc, đặc biệt là khu vực nông thôn. Với những trở ngại đó, việc đảm bảo cung ứng tiền mặt cho nền kinh tế vẫn là một phần nhiệm vụ trong quá trình thực hiện vai trò quản lý tiền tệ của NHNN trong thời gian tới. 
 
Nhận thức được vấn đề này, thời gian qua, song song với việc áp dụng các giải pháp công nghệ vào các hoạt động thanh toán tại đơn vị, Sở Giao dịch NHNN Việt Nam với vai trò là một đầu mối giao dịch tiền mặt lớn trong hệ thống ngân hàng luôn đáp ứng tốt nhu cầu tiền mặt cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài theo quy định. Thực hiện vai trò này, trong thời gian qua, Sở Giao dịch luôn cố gắng làm tốt công tác điều tiết, cung ứng, thu - chi tiền mặt cho khách hàng. Đặc biệt, vào những dịp cao điểm như ngày lễ, tết hoặc cuối năm khi nhu cầu tiền mặt trong nền kinh tế  tăng cao, Sở Giao dịch phải tăng cường cung ứng tiền mặt cho các TCTD để nạp tiền ATM hoặc phục vụ khách hàng rút tiền qua tài khoản. Theo thống kê ban đầu cho thấy, số lượng giao dịch tiền mặt tại thời điểm này có thể đạt bình quân 80 giao dịch/ngày và cao điểm có thể lên tới hơn 100 giao dịch/ngày tương ứng với số tiền là gần 3.200 tỷ đồng. Nhu cầu tiền mặt vào những dịp lễ, tết của khách hàng tăng cao thường có tính chất chu kỳ và chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nên vô hình chung, tạo sức ép về giao - nhận và thu - chi các loại mệnh giá tiền không chỉ cho các TCTD, mà còn cả với NHNN. Đối với Sở Giao dịch NHNN cùng một số thành phố lớn như Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh, nơi Trụ sở chính các TCTD và chi nhánh ngân hàng nước ngoài có tài khoản tiền gửi thanh toán bằng VND, thì sức ép về cầu tiền mặt thời gian này luôn “nóng” hơn bất kỳ tỉnh, thành phố nào khác trên cả nước. 
 
Việc quản lý tiền mặt được thực hiện thông qua chương trình Quản lý và Phát hành kho quỹ CMO được đưa vào sử dụng từ năm 2012. Hệ thống này thực hiện quản lý kho quỹ tập trung, quản lý chi tiết cơ cấu từng loại đồng tiền, tài sản theo mệnh giá, trạng thái, kho, quỹ. Tuy nhiên, chương trình CMO chỉ giới hạn tới các đối tượng khách hàng có tài khoản tiền gửi thanh toán tại Sở Giao dịch hoặc có mã Citad NHNN (khách hàng thường xuyên) nên việc giao dịch thu - chi, xuất - nhập tiền mặt đối với khách hàng không thường xuyên là không được hỗ trợ. Các giao dịch tiền mặt đối với đối tượng khách hàng này hoàn toàn thao tác thủ công. Việc nhầm lẫn hay sai sót mệnh giá, cơ cấu loại tiền thu về hay chi ra là không thể tránh khỏi, việc xử lý thừa - thiếu, tiền nghi giả cũng là một vấn đề đáng để quan tâm. Một vấn đề khác cũng đang gây “khó” cho công tác tiền mặt không chỉ ở Sở Giao dịch, mà là tình trạng chung của các NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố, đó là, ứng dụng CMO đã có phân hệ thu - chi đổi loại, nhưng không có hạng mục dành cho khách hàng không thường xuyên. Tuy rằng, xét về mặt bản chất, mỗi giao dịch thu tiền về và chi tiền ra vẫn được tính như một giao dịch thu, chi độc lập. Cho dù, tổng giá trị giao dịch đổi loại không làm tăng giá trị khối lượng tiền mặt, nhưng đã làm thay đổi cơ cấu mệnh giá các đồng tiền tại Quỹ Nghiệp vụ phát hành tại mỗi đơn vị. Sau khi kết thúc các giao dịch đổi loại, dữ liệu cuối cùng được tổng hợp và được nhập hoặc tích hợp với ứng dụng CMO, mà không cần phải sử dụng hoặc thay đổi quá nhiều ứng dụng hay người sử dụng trong chương trình ứng dụng CMO hiện nay. Do đó, yêu cầu trước mắt đặt ra là, cần có sản phẩm phần mềm tương đối hoàn chỉnh để tin học hóa quy trình này để giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả giao dịch như kỳ vọng của người sử dụng. Với số lượt khách hàng và khối lượng giao dịch tiền mặt tăng cao đòi hỏi dịch vụ cung ứng cũng phải đảm bảo nhanh chóng, chính xác và an toàn tuyệt đối. Trong khi đó, nguồn nhân lực đảm nhiệm công việc này tại  bộ phận Ngân quỹ Sở Giao dịch chỉ có 2 - 3 người trong  mỗi Tổ thu hoặc Tổ chi.

Trên thực tế, một giao dịch thu/chi với khách hàng  tương ứng với việc phải thực hiện 02 giao dịch (01 giao dịch xuất/nhập  tại Quầy Giao dịch và 01 giao dịch nộp/lĩnh  tại Quỹ nghiệp vụ phát hành). Với việc phải hoàn thành một số lượng lớn các giao dịch và khối lượng tiền mặt thu vào, chi ra quá lớn trong một khoảng thời gian ngắn như vậy, thực sự đã trở thành một áp lực đối với mỗi cán bộ kiểm ngân trong quá trình thực hiện tác nghiệp. Toàn bộ quá trình tác nghiệp này hoàn toàn được thực hiện và theo dõi thủ công, chưa có công cụ tin học nào hỗ trợ thực hiện, các khâu trong quy trình từ khâu nhập lệnh,  Bảng kê nộp tiền, Bảng kê lĩnh tiền, tạm ứng đầu ngày, theo dõi tổng thu, tổng chi, hoàn trả…, đến việc cân số liệu, lập bảng thống kê cuối ngày đều phải thực hiện thủ công. Với phương thức thực hiện thủ công đó, sự nhầm lẫn, sai sót, chậm trễ trong các khâu kiểm đếm, giao nhận, tổng hợp thu chi hoàn toàn có thể xảy ra, và do đó, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công việc. Thêm vào đó, công tác đối chiếu, tra soát thu - chi tiền mặt trong ngày cũng sẽ khó được đảm bảo.
 
Để khắc phục tình trạng này, thời gian qua, Sở Giao dịch NHNN đã chủ động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ thông tin vào xử lý quy trình giao dịch tiền mặt với khách hàng và coi đây là một giải pháp hữu hiệu nhằm tối ưu hóa thời gian xử lý giao dịch, giảm áp lực trong quá trình tác nghiệp cho đội ngũ cán bộ làm công tác ngân quỹ tại đơn vị.

Theo Quyết định số 144/QĐ-VCL ngày 31/1/2018 của Viện trưởng Viện Chiến lược NHNN Việt Nam về việc phê duyệt Danh mục nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp cơ sở năm 2018 của NHNN, Sở Giao dịch NHNN đã chủ trì và xây dựng “Chương trình phần mềm quản lý nghiệp vụ thu - chi đối với khách hàng khác tại Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước Việt Nam”. Với việc phát triển và ứng dụng tin học trong quy trình xử lý tác nghiệp này, các giao dịch viên sẽ được công cụ hỗ trợ trong việc cập nhật tức thời số lượng tiền hiện có trong kho, biết chính xác cơ cấu các loại mệnh giá tiền thu về, từ đó, chủ động thực hiện nghiệp vụ chi tiền mặt, tạo điều kiện cho bộ phận Ngân quỹ tại đơn vị hoàn tất các công việc thuận lợi, an toàn. Đặc điểm của đối tượng khách hàng này là không duy trì tài khoản thanh toán cũng như mã khách hàng trong hệ thống quản lý của NHNN. Do đó, một tính năng của ứng dụng không thể không kể đến là có thể quản lý chi tiết từng khách hàng theo từng bảng kê thu - chi, kiểm soát tổng thu - chi theo khách hàng, một việc mà trước đây nếu xử lý thủ công sẽ mất quá nhiều thời gian để thống kê. Với việc kiểm soát thu - chi đồng thời ngay trong quá trình thực hiện, thông qua việc truy vấn, khai thác các báo cáo về lượng tiền thu, chi tiền mặt tức thời, những lỗi tác nghiệp có thể xảy ra như sai sót, nhầm lẫn số tiền phải sửa chữa chứng từ tiền mặt như trước đây sẽ được giảm thiểu tối đa. Đồng thời, việc ứng dụng phần mềm này cũng giúp tạo sự chủ động cho việc quản lý Quỹ Nghiệp vụ Phát hành tại Sở Giao dịch trong việc xuất - nhập đầu ngày, phát sinh trong ngày và kiểm quỹ cuối ngày theo quy định. Hiện nay, NHNN chưa có công cụ hỗ trợ xử lý, giải quyết vấn đề này. Do đó, việc nghiên cứu, xây dựng và ứng dụng chương trình phần mềm ứng dụng nghiệp vụ thu - chi đối với khách hàng khác trong giao dịch ngân quỹ là hết sức khách quan và cần thiết. 
 
Sau 08 tháng nghiên cứu, xây dựng, phát triển sản phẩm và 02 tháng đưa vào chạy thử nghiệm (tháng 10/2018), đến tháng 12/2018, Sở Giao dịch NHNN đã chính thức áp dụng chương trình phần mềm vào quy trình  quản lý thu chi tiền mặt cho đối tượng khách hàng khác tại Phòng Ngân quỹ.Với việc ứng dụng chương trình phần mềm này, quy trình thực hiện giao dịch thu, chi đối với khách hàng khác đã được tự động hóa, cho phép bộ phận nghiệp vụ linh hoạt trong việc chuyển đổi cơ cấu mệnh giá các loại tiền cho khách hàng (hay còn gọi là đổi cơ cấu) khi có nhu cầu trong hoạt động ngân quỹ tại Sở Giao dịch NHNN. Về cơ bản, ứng dụng đã hỗ trợ việc quản lý tức thời các giao dịch tiền mặt, từ đó, tạo thuận lợi cho việc khai thác, chiết xuất thông tin bảng kê thu - chi, xuất - nhập tại thời điểm giao dịch, đảm bảo tính hiệu quả trong các khâu quản lý, theo dõi số lượng, cơ cấu và mệnh giá tiền mặt hiện có tại kho tiền của Sở Giao dịch cũng như của khách hàng có nhu cầu giao dịch tiền mặt tại Quỹ Nghiệp vụ phát hành.
 
Ứng dụng được thiết kế và xây dựng sử dụng công cụ Microsoft Access. Bên cạnh các công cụ ngôn ngữ lập trình đa dạng, phong phú, thì hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access có nhiều tính năng như định nghĩa dữ liệu, kiểm soát dữ liệu cần thiết để quản lý một lượng dữ liệu lớn, giúp cho người dùng trong công tác tổ chức, lập dự án, tìm kiếm, lưu trữ, biểu diễn thông tin, tiết kiệm thời gian. Đây là hệ quản trị cơ sở dữ liệu trực quan theo hướng đối tượng lấy ngôn ngữ Basic làm gốc. Đây là một ứng dụng nâng cao của Microsoft Window, sử dụng phần mềm lập trình hướng đối tượng trên Windows sẽ giúp chương trình dễ sử dụng và tiện lợi  cho người sử dụng vì tính năng tạo đối tượng bằng cách sử dụng giao diện thay ngôn ngữ, khả năng kết nối và các công cụ truy vấn giúp người dùng có thể tổ chức tìm kiếm thông tin một cách nhanh chóng khi cơ sở dữ liệu đã được tạo các quan hệ ràng buộc. Với những ưu điểm của công cụ này đồng thời sử dụng trên nền tảng Windows, Sở Giao dịch đã nghiên cứu và quyết định sử dụng công cụ Microsoft Access phiên bản 2007 để xây dựng chương trình ứng dụng phục vụ công tác quản lý nghiệp vụ thu chi tại Sở Giao dịch. Ứng dụng được chia sẻ và phân quyền đến từng người dùng thông qua mạng nội bộ Ngân hàng Nhà nước. Menu chung có mã hiệu CI gồm các icon cơ bản cho phép cập nhật thông tin như khối lượng tạm ứng đầu ngày, bổ sung tạm ứng trong ngày, thông tin khách hàng nộp/lĩnh tiền… Đồng thời, phần mềm cũng cho phép việc tra cứu/in báo cáo hay thông tin khách hàng hoặc lịch sử các giao dịch đã thực hiện…(Sơ đồ 1)
 
Với 100 phiếu thăm dò ý kiến gửi tới khách hàng có tới trên 96% khách hàng hài lòng cao với kết quả giao dịch; 100% khách hàng cho rằng, thông qua chương trình này giúp rút ngắn thời gian nộp - lĩnh tiền mặt tại Sở Giao dịch NHNN giảm từ ½ đến ¼ thời gian giao dịch so với trước đây, tránh thời gian chờ đợi và biết trước được cơ cấu, mệnh giá lĩnh để thông tin sớm cho đơn vị lên kế hoạch điều vận xe chuyên dùng đến nhận hàng và cân đối tiền mặt chi cho khách hàng. Mặt khác, thông qua chương trình này đã gián tiếp giúp cho quá trình giao dịch, rút tiền mặt tại các máy ATM được nhanh chóng và có đủ mệnh giá các loại tiền đáp ứng nhu cầu sử dụng của khách hàng... Đồng thời, tăng hiệu quả chất lượng dịch vụ khách hàng cá nhân thông qua việc cắt giảm các bước lặp trong các khâu tác nghiệp và giao dịch với khách hàng như: Giảm bộ chủng loại tiền mặt và giao nhận kiểm đếm (Less cash collections and deliveries); Giảm nắm giữ tiền mặt (Less physical cash held); Giảm các quy trình thủ công (Less manual processes); Giảm sử dụng giấy tờ (Less paper produced); Giảm sai lỗi (Less erros); Giảm di chuyển (Less footsteps)…
 
Ứng dụng này cũng đã góp phần giải quyết dứt điểm tình trạng sai sót, nhầm lẫn trong quá trình tác nghiệp đối với nghiệp vụ thu chi tiền mặt đối với khách hàng khác, tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, tiết giảm thời gian giao dịch và chờ đợi kết quả giao dịch của khách hàng, từ ½ - 1 ngày xuống còn 1 - 2 giờ/giao dịch. Nâng cao hiệu quả công tác theo dõi và quản lý hoạt động ngân quỹ tại đơn vị, giải quyết kịp thời, nhanh chóng nhu cầu tiền mặt (đủ các mệnh giá) cho khách hàng. 
 
Kết quả nghiên cứu và xây dựng phần mềm quản lý nghiệp vụ thu - chi đối với khách hàng khác góp phần giải quyết, thay thế toàn bộ những tác nghiệp mang tính thủ công, có độ rủi ro cao như hiện nay tại Sở Giao dịch. Đồng thời, bổ sung, hoàn thiện đầy đủ các đối tượng có phát sinh giao dịch ngân quỹ mà chương trình phần mềm kho quỹ tập trung (CMO) chưa hướng tới, góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng và đổi mới công nghệ vào các hoạt động ngân hàng tại Sở Giao dịch nói riêng và Ngân hàng Nhà nước nói chung.

ThS. Nguyễn Thị Phương Mai và nhóm nghiên cứu

Theo: TCNH số 14/2019
 
Bình luận Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Tâm lý nhà đầu tư trên thị trường tài chính Việt Nam

Thị trường tiền tệ

Trên thị trường, tâm lý các nhà đầu tư luôn chi phối rất lớn đến mức độ ổn định của thị trường, đặc biệt là đối với thị trường tài chính, sự tác động của yếu tố tâm lý luôn diễn biến rất phức tạp, khiến thị trường tài chính luôn tiềm ẩn yếu tố bất ổn định rất cao